Ciekawostki z Magazynu Natura
Toksyczny dar radzieckich uczonych. Barszcz Sosnowskiego jest jedn膮 z najbardziej niebezpiecznych ro艣lin rosn膮cych w Polsce. Mo偶e wywo艂a膰 silne poparzenia, alergie, nowotwory, choroby narz膮d贸w wewn臋trznych, a nawet doprowadzi膰 do 艣mierci. Zwi膮zki zawarte w soku i wydzielinie w艂osk贸w gruczo艂owych barszczu Sosnowskiego w wyniku dzia艂ania promieni UVA i UVB wi膮偶膮 si臋 ze sk贸r膮 i powoduj膮 oparzenia II i III stopnia. W Polsce ro艣lina ta jest obj臋ta prawnym zakazem uprawy, rozmna偶ania i sprzeda偶y. Na stronie http://mapa.barszcz.edu.pl/ znajdziemy 3000 lokalizacji wyst臋powania ro艣liny. S艂u偶by sanitarne co roku latem apeluj膮, 偶eby zg艂asza膰 nowe miejsca wyst臋powania tej ro艣liny, mo偶na to zg艂osi膰 tak偶e pod ca艂odobowym numerem alarmowym stra偶y miejskiej 986. W 1956 roku barszcz zosta艂 uznany za atrakcyjn膮 ro艣lin臋 pastewn膮 i zacz膮艂 by膰 szeroko rozpowszechniany. W latach 50. XX wieku trafi艂 do Polski jako dar uczonych radzieckich z Wszechzwi膮zkowego Instytutu Uprawy Ro艣lin w Leningradzie. Po latach okaza艂 si臋 kuku艂czym jajem, z kt贸rym walka jest niezwykle trudna.
Pestycydy w 偶ywno艣ci mniej gro藕ne ni偶 przypuszczano? Prof. Pawe艂 Struci艅ski z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego uwa偶a, 偶e 艣ladowe ilo艣ci pestycyd贸w, kt贸re mog膮 znajdowa膰 si臋 w 偶ywno艣ci, nie s膮 gro藕ne dla naszego zdrowia. W rozmowie z portalem Nauka w Polsce podkre艣la, 偶e wiele obaw wynika z niezrozumienia i przekazywania niepe艂nych, cz臋sto nierzetelnych informacji. Informuje, 偶e stosowanie pestycyd贸w zabezpiecza uprawy przed dzia艂aniem r贸偶nych patogen贸w, co zwi臋ksza wydajno艣膰 plonowania i zapewnia dost臋pno艣膰 偶ywno艣ci. W艂a艣ciwie chronione uprawy mog膮 mie膰 lepsz膮 jako艣膰 zdrowotn膮. Zaznacza, 偶e rzeczywiste zagro偶enie dla cz艂owieka ze strony pozosta艂o艣ci pestycyd贸w obecnych w 偶ywno艣ci jest znikome. W UE i w Polsce, w ponad 95 proc. badanych pr贸bek nie stwierdza si臋 pozosta艂o艣ci pestycyd贸w lub s膮 na poziomie poni偶ej obowi膮zuj膮cych warto艣ci. W przypadku nara偶enia d艂ugoterminowego dawki pozosta艂o艣ci pestycyd贸w pobieranych przez dzieci i doros艂ych stanowi膮 w wi臋kszo艣ci u艂amek procenta warto艣ci uznanej za bezpieczn膮.
Granica mi臋dzy epokami na 艢nie偶ce? Torfowisko na r贸wni pod 艢nie偶k膮 mo偶e sta膰 si臋 jednym z 12 stanowisk na 艣wiecie, kt贸re s膮 granic膮 mi臋dzy epokami geologicznymi i pokazuj膮 pocz膮tek epoki wp艂ywu cz艂owieka. Jest to tzw. z艂oty gw贸藕d藕, a o wyborze stanowiska w pa藕dzierniku zadecyduj膮 cz艂onkowie Podkomisji Stratygrafii Czwartorz臋du, Mi臋dzynarodowej Komisji Stratygrafii oraz Mi臋dzynarodowej Unii Nauk Geologicznych. Badania na 艢nie偶ce, o czym informuje portal Nauka w Polsce, prowadzi m.in. dr Barbara Fia艂kiewicz-Kozie艂 z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a robi to we wsp贸艂pracy z Uniwersytetem 艢l膮skim, Instytutem Fizyki J膮drowej PAN w Krakowie, specjalistami z Argentyny i Wielkiej Brytanii. 鈥 Ludzka wielkoskalowa dzia艂alno艣膰 wypali艂a znacz膮ce pi臋tno w r贸偶nych archiwach 艣rodowiskowych, jak r贸wnie偶 we wsp贸艂czesnej rzeczywisto艣ci, czego dowodem s膮 obserwowane anomalie klimatyczne 鈥 wyja艣nia badaczka. 鈥 Grupa robocza do spraw antropocenu poszukuje takich dowod贸w, kt贸re b臋d膮 stanowi膰 podstaw臋 ustanowienia nowej epoki geologicznej. Jak si臋 okazuje, torfowisko wysokie na r贸wni pod 艢nie偶k膮 jest zasilane wy艂膮cznie przez atmosferyczny opad. Naukowcy oceniaj膮, 偶e dzi臋ki temu jest ono 艣wietnym archiwum zmian 艣rodowiskowych i zanieczyszcze艅 z powietrza. Jak zaznacza badaczka, dopiero szczeg贸艂owe analizy pozwol膮 na identyfikacj臋 granicy epok. Pozosta艂e stanowiska to: P贸艂wysep Antarktyczny, zatoka Beppu, jezioro Crawford, basen wschodniej Gotlandii, jaskinia Ernesto, Rafa Flinderska, Karlsplatz w Wiedniu, uj艣cie San Francisco, zbiornik Searsville, jezioro Sihailongwan, torfowisko 艢nie偶ka, rafa West Flower Garden Bank.
Skutki suszy nie s膮 natychmiastowe.聽 Naukowiec z Lublina 鈥 dr Krzysztof Bartoszek, adiunkt w Katedrze Hydrologii i Klimatologii Instytutu Nauk o Ziemi i 艢rodowisku Uniwersytetu Marii Curie-Sk艂odowskiej, przyjrza艂 si臋 zjawisku suszy rolniczej i oceni艂, 偶e skutki susz nie s膮 natychmiastowe, tylko narastaj膮 powoli. Powinno si臋 wi臋c prowadzi膰 monitoring suszy rolniczej. 鈥 Rolnictwo jest tym sektorem gospodarki, kt贸ry dotkliwie odczuwa skutki post臋puj膮cych zmian klimatu 鈥 powiedzia艂 dr Krzysztof Bartoszek w komentarzu udzielonym w ramach inicjatywy 鈥濷kiem eksperta". 鈥 Szczeg贸lnym zagro偶eniem staj膮 si臋 wyst臋puj膮ce coraz cz臋艣ciej okresy niedoboru wody, kt贸re s膮 nast臋pstwem susz. Jak mo偶na przeczyta膰 na portalu Nauka w Polsce, naukowiec podkre艣li艂, 偶e w skali ca艂ej planety oko艂o jedn膮 pi膮t膮 szk贸d powodowanych przez zagro偶enia naturalne mo偶na przypisa膰 suszom, kt贸re maj膮 negatywny wp艂yw na rolnictwo, ekosystem, spo艂ecze艅stwo i gospodark臋. Susze s膮 przyczyn膮 niedo偶ywienia, g艂odu, chor贸b, a w konsekwencji 艣mierci oraz wyludnienia i migracji ludno艣ci. Pierwszy etap suszy to susza atmosferyczna, zwi膮zana z niedoborem opad贸w dla danego obszaru. Cz臋sto towarzyszy jej wysoka temperatura, kt贸ra powoduje spadek wilgotno艣ci wzgl臋dnej powietrza. Przed艂u偶aj膮ca si臋 susza atmosferyczna przyczynia si臋 do degradacji, wysuszenia gleby i mo偶e przekszta艂ci膰 si臋 w susz臋 rolnicz膮. Ma to negatywne skutki: w Polsce susze jesienne i wczesnowiosenne powoduj膮 zmniejszenie plon贸w zb贸偶 ozimych, a wiosenne 鈥 zb贸偶 jarych. Susze letnie wp艂ywaj膮 natomiast ujemnie na plon ziemniaka, a tak偶e ro艣lin pastewnych.
Wega艅skie trampki z grzybni.聽 Nowo艣膰 na rynku obuwia 鈥 Adidas, przy wsp贸艂pracy z firm膮 Bolt Threads Mylo, stworzy艂 wega艅sk膮 odmian臋 trampek Stan Smith. Zosta艂y one wykonane z materia艂u sk贸ropodobnego Mylo, kt贸ry powsta艂 na bazie odnawialnej grzybni. Jak mo偶na przeczyta膰 na portalu ekologia.pl, grzybni臋 mo偶na wyhodowa膰 w nieca艂e dwa tygodnie, tak偶e w laboratoriach, dzi臋ki czemu zwi臋ksza si臋 wydajno艣膰. Materia艂 pod wzgl臋dem wygl膮du i dotyku jest bardzo podobny do tradycyjnej sk贸ry pochodzenia zwierz臋cego. Oryginalne buty Stan Smith zawiera艂y g艂贸wnie tytanowo-bia艂膮 sk贸r臋, ale wersja wega艅ska ma kremowy korpus. Zewn臋trzna cholewka, trzy perforowane paski, nak艂adka na pi臋t臋 i branding s膮 wykonane z Mylo, z br膮zow膮 podeszw膮 z naturalnego kauczuku. Amy Jones Vaterlaus z firmy Adidas zaznacza, 偶e przedsi臋biorstwo chce wyeliminowa膰 odpady z tworzyw sztucznych. 鈥 Musimy nauczy膰 si臋 pracowa膰 z natur膮, a nie przeciwko niej 鈥 podkre艣la przedstawicielka Adidasa. T艂umaczy, 偶e w firmie staraj膮 si臋 te偶 znale藕膰 innowacyjne rozwi膮zania, kt贸re s膮 tworzone w spos贸b odpowiedzialny, a zasoby odnawiaj膮 si臋 w zr贸wnowa偶onym tempie. Firma b臋dzie nadal bada膰 mo偶liwo艣ci innowacji materialnych.
Wirusy mog膮 przetrwa膰 na mikrodrobinach plastiku w s艂odkiej wodzie.聽 Z艂a wiadomo艣膰 dla ludzkiego zdrowia 鈥 naukowcy udowodnili, 偶e wirusy mog膮 przetrwa膰 i pozosta膰 zaka藕ne, wi膮偶膮c si臋 z tworzywami sztucznymi w s艂odkiej wodzie. Badanie, o kt贸rym pisze portal ekologia.pl, prowadz膮 naukowcy z Uniwersytetu w Stirling w Szkocji. Analizuj膮 wod臋 pobran膮 ze 艣rodowiska naturalnego i doszli do wniosku, 偶e wirusy 偶o艂膮dkowo-jelitowe znajduj膮ce si臋 w 艣ciekach mog膮 przedostawa膰 si臋 do dr贸g wodnych, przyczepiaj膮c si臋 do male艅kich kawa艂k贸w plastikowych odpad贸w. Rotawirus, kt贸ry powoduje biegunk臋, mo偶e pozostawa膰 zaka藕ny do trzech dni, gdy jest zwi膮zany z mikroplastikiem. 鈥 Nawet je艣li oczyszczalnia 艣ciek贸w robi wszystko, co w jej mocy, aby oczy艣ci膰 艣cieki, w odprowadzanej wodzie nadal znajduj膮 si臋 mikrodrobiny plastiku, kt贸re s膮 nast臋pnie transportowane w d贸艂 rzeki do uj艣cia i trafiaj膮 na pla偶臋 鈥 m贸wi prof. Richard Quilliam, g艂贸wny badacz projektu. Badacze przetestowali zar贸wno wirusy z pow艂ok膮 lipidow膮, takie jak wirus grypy, jak i te bez pow艂oki, jak wirusy jelitowe (rotawirus i norowirus). Podczas gdy wirusy z pow艂ok膮 lipidow膮 straci艂y warstw臋 ochronn膮 w s艂odkiej wodzie i wkr贸tce potem zgin臋艂y, te bez pow艂oki by艂y w stanie prze偶y膰.
Ja艣niejsze drogi sch艂odz膮 miasta.聽 Budowanie ja艣niejszych, bardziej odblaskowych dr贸g mo偶e obni偶y膰 temperatur臋 powietrza i zmniejszy膰 cz臋stotliwo艣膰 fal upa艂贸w o oko艂o 41 proc. Do takiego wniosku, o czym pisze portal ekologia.pl, doszli naukowcy z MiT, kt贸rzy przyjrzeli si臋 drogom na wsiach i w miastach w USA. Stwierdzili, 偶e materia艂y odblaskowe na nawierzchniach mog膮 zapobiega膰 gromadzeniu si臋 ciep艂a i pomaga膰 w przeciwdzia艂aniu zmianom klimatu poprzez odbijanie promieniowania s艂onecznego z powrotem do atmosfery. Ten sam efekt daj膮 bia艂e dachy. W miastach ok. 40 procent grunt贸w jest utwardzonych, a nawierzchnia poch艂ania promieniowanie s艂oneczne. Ciep艂o zaabsorbowane w masie nawierzchni jest stopniowo uwalniane i ogrzewa otaczaj膮ce 艣rodowisko. Mo偶e to pogorszy膰 skutki fal upa艂贸w. Jest to jeden z powod贸w, dla kt贸rych latem miasta s膮 regularnie o kilka stopni cieplejsze ni偶 pobliskie obszary wiejskie i zielone przedmie艣cia. Rozwi膮zanie jest proste 鈥 gdy w nawierzchniach zastosuje si臋 ja艣niejsze dodatki, kruszywa, beton i pow艂oki odbijaj膮ce 艣wiat艂o, w贸wczas wi臋cej promieniowania trafi z powrotem w kosmos.
Dinozaury wola艂y ch艂贸d. Naukowcy z mi臋dzynarodowego zespo艂u doszli do wniosku, 偶e dinozaury rozprzestrzeni艂y si臋 na naszej planecie, gdy by艂o ch艂odno, a nie 鈥 jak dot膮d s膮dzono 鈥 klimat by艂 ciep艂y. Dinozaury, o czym przypomina portal Nauka w Polsce, wygin臋艂y 66 mln lat temu wskutek uderzenia w Ziemi臋 du偶ego cia艂a niebieskiego. Na planecie powsta艂y wielkie po偶ary i fale tsunami. W najnowszych badaniach naukowcy zestawili wymieranie dinozaur贸w (kredowe) z wymieraniem, kt贸re mia艂o miejsce 202 mln lat temu (triasowo-jurajskie). W贸wczas wymar艂o wiele du偶ych gad贸w, ale nie dinozaury. Dla nich kryzys okaza艂 si臋 szans膮 na ekspansj臋 i zaw艂adni臋cie planet膮. Z najnowszych ustale艅 wynika, 偶e dinozaury triasowe zamieszkiwa艂y regiony oko艂obiegunowe, gdzie okresowo by艂y niskie temperatury. Wygl膮da wi臋c na to, 偶e wskutek triasowo-jurajskiego och艂odzenia du偶e, zmiennocieplne gady wymar艂y, podczas gdy dinozaury, zaadaptowane do mro藕nego klimatu, by艂y w stanie przetrwa膰.
I ty mo偶esz pom贸c NASA i bada膰 Marsa. Ka偶dy mo偶e w艂膮czy膰 si臋 w poszukiwanie chmur na Marsie i przy okazji pom贸c ameryka艅skiej agencji kosmicznej NASA. Jak pisze portal Nauka w Polsce, Mars, tak jak Ziemia, ma chmury zbudowane z wody. Ale opr贸cz tego ma te偶 chmury z dwutlenku w臋gla. Te drugie formuj膮 si臋, gdy temperatura jest na tyle niska, 偶e marsja艅ska atmosfera lokalnie zamarza. Je艣li uda si臋 zrozumie膰, gdzie i jak tworz膮 si臋 chmury, b臋dzie mo偶na lepiej pozna膰 struktur臋 艣rodkowej cz臋艣ci atmosfery planety na wysoko艣ci od 50 do 80 kilometr贸w. W projekcie analizowane s膮 dane obejmuj膮ce 16 lat, a w pomiarach mo偶na dojrze膰 chmury w postaci 艂uk贸w. Na platformie Zoouniverse ka偶dy mo偶e do艂膮czy膰 do projektu 鈥濩loudspotting on Mars" i wskazywa膰 te 艂uki, tak aby naukowcy mogli bardziej efektywnie analizowa膰 dane, kt贸rych jest bardzo du偶o. Wskazywanie 艂uk贸w przez du偶膮 grup臋 ludzi pomo偶e w wytrenowaniu algorytm贸w, tak aby ich dzia艂anie by艂o w przysz艂o艣ci lepsze.
Nowa Zelandia opodatkuje bekni臋cia kr贸w i owiec? Nowa Zelandia mo偶e by膰 pierwszym krajem na 艣wiecie, kt贸ry b臋dzie pobiera艂 op艂aty od rolnik贸w za emisje metanu od hodowanych zwierz膮t. Jak pisze portal ekologia.pl, kraj przedstawi艂 plan opodatkowania bekni臋膰 owiec i byd艂a, aby rozwi膮za膰 problem jednego z najwi臋kszych 藕r贸de艂 gaz贸w cieplarnianych w kraju. W Nowej Zelandii mieszka ponad pi臋膰 milion贸w ludzi, a tak偶e oko艂o 10 milion贸w byd艂a i 26 milion贸w owiec. Prawie po艂owa ca艂kowitej emisji gaz贸w cieplarnianych w kraju pochodzi w艂a艣nie z rolnictwa. Ponad 85 proc. ca艂kowitej emisji metanu pochodzi z dw贸ch 藕r贸de艂 rolniczych: 偶o艂膮dk贸w zwierz臋cych i odchod贸w zwierz臋cych. U kr贸w 95 proc. metanu jest wydychana, a 5 proc. jest emitowane przez wzd臋cia. Zgodnie z projektem planu, sporz膮dzonym przez przedstawicieli rz膮du i rolnictwa, rolnicy b臋d膮 musieli p艂aci膰 za emisje od zwierz膮t ju偶 od 2025 roku. Ma to ograniczy膰 emisj臋 metanu.
Energia odnawialna z suszonych sk贸rek banan贸w. Z jednego kilograma suszonej sk贸rki banana mo偶e powsta膰 oko艂o 100 litr贸w wodoru. W ten spos贸b mo偶na tak偶e wykorzysta膰 kolby kukurydzy, ziarna kawy i 艂upiny orzecha kokosowego. To efekt prac naukowc贸w Szwajcarskiego Federalnego Instytutu Technologii w Lozannie, kt贸rzy znale藕li spos贸b na przekszta艂cenie biomasy w wod贸r. Zesp贸艂, o czym pisze ekologia.pl, stworzy艂 now膮 metod臋 fotopirolizy (destylacji) biomasy, kt贸ra wytwarza nie tylko cenny gaz syntezowy, ale tak偶e biow臋giel, kt贸ry mo偶na ponownie wykorzysta膰, np. w uprawach. Naukowcy u偶yli lampy ksenonowej, kt贸ra emituje jasne, bia艂e 艣wiat艂o, takie jak kiedy艣 w studiach fotograficznych. Jeden pot臋偶ny strza艂 z lampy mo偶e uruchomi膰 konwersj臋 biomasy na gaz syntezowy i biow臋giel w ci膮gu zaledwie kilku milisekund. Ta technika obr贸bki zosta艂a zastosowana na r贸偶nych 藕r贸d艂ach biomasy: sk贸rka banana; kolby kukurydzy, sk贸rki pomara艅czowej, ziarna kawy oraz 艂upin orzecha kokosowego. Naukowcy z Lozanny maj膮 nadziej臋, 偶e ich metod臋 b臋dzie mo偶na wykorzysta膰 na wi臋ksz膮 skal臋 i zastosowa膰 tak偶e do odpad贸w przemys艂owych, takich jak na przyk艂ad opony.
Przez nasz apetyt jest coraz mniej 偶ab. Popularno艣膰 gastronomiczna 偶abich udek w Unii Europejskiej doprowadzi艂a do drastycznego zmniejszenia si臋 populacji 偶ab w Turcji, Albanii i Indonezji. Tak wynika z nowego raportu niemieckiej organizacji ochrony zwierz膮t Pro Wildlife i francuskiej organizacji pozarz膮dowej Robin des Bois, o czym napisa艂 portal ekologia.pl. 鈥 W latach 80. Indie i Bangladesz pocz膮tkowo dostarcza艂y 偶abie udka do Europy, ale Indonezja przej臋艂a rol臋 najwi臋kszego dostawcy od lat 90. XX wieku. W kraju Azji Po艂udniowo-Wschodniej, podobnie jak w Turcji i Albanii, du偶e gatunki 偶ab znikaj膮 jeden po drugim, a wszystko to jest fatalnym efektem domina dla ochrony gatunk贸w 鈥 ocenia dr Sandra Altherr, wsp贸艂za艂o偶ycielka Pro Wildlife. Dyrektywa siedliskowa zakazuje 艂apania rodzimych dzikich 偶ab w 27 krajach cz艂onkowskich UE, ale 偶aden z kraj贸w nie nak艂ada ogranicze艅 na import. Pro Wildlife twierdzi, 偶e 70 procent importowanego mi臋sa 偶ab trafia do Belgii, kt贸ra nast臋pnie wysy艂a je do Francji. Siedemdziesi膮t cztery proc. importu 偶ab do UE pochodzi z Indonezji, Wietnam dostarcza 21 proc., Turcja 4 proc., a Albania 0,7 proc. UE sprowadza rocznie od 81 do 200 milion贸w 偶ab, g艂贸wnie z艂owionych na wolno艣ci.
Czy w Polsce zabraknie wody? Woda s艂odka to nieca艂e 3 proc. zasob贸w naszej planety. Jeszcze mniej jest wody pitnej 鈥 tylko 0,1 proc., a powierzchnia dotkni臋ta susz膮 rozrasta si臋. 殴le dzieje si臋 r贸wnie偶 w Polsce. Niedostatek wody, jak wynika z artyku艂u na portalu Nauka w Polsce, dotyczy g艂贸wnie Afryki. W pasie najwi臋kszej suszy znajduj膮 si臋: Somalia, Etiopia, Kenia, Tanzania, Mozambik, Malawi, Zimbabwe, Botswana, Lesotho, RPA, Zambia, Angola i Namibia. W Somalii z powodu braku wody kwitnie piractwo. Niekt贸rzy mieszka艅cy nielegalnie przekraczaj膮 granic臋 z Keni膮 oraz Etiopi膮 i kradn膮 wod臋. W Polsce r贸wnie偶 wyst臋puj膮 niekorzystne zjawiska 鈥 na jednego mieszka艅ca Europy przypada 艣rednio 4560 metr贸w sze艣ciennych wody, a u nas ponad dwa razy mniej, podobnie jak w鈥 Egipcie. Pod wzgl臋dem zasob贸w wody s艂odkiej na mieszka艅ca klasyfikujemy si臋 na 24 miejscu w Unii Europejskiej. Mamy 艣rednio zasoby wody s艂odkiej na poziomie 1600 metr贸w sze艣ciennych na rok na mieszka艅ca. Wed艂ug ONZ granic膮, poni偶ej kt贸rej kraj uznaje si臋 za zagro偶ony niedoborem wody, jest 1700 metr贸w sze艣ciennych na mieszka艅ca. Nale偶y stara膰 si臋 wi臋c zatrzymywa膰 wod臋 i j膮 magazynowa膰.
Paso偶yty mog膮 by膰 coraz gro藕niejsze. Winna globalizacja Naukowcy z University of East Anglia przestrzegaj膮 przed zmianami, jakie obecnie zachodz膮 w paso偶ytach. Przeanalizowali oni genom Cryptosporidium parvum 鈥 pierwotniaka, kt贸ry wywo艂uje niebezpieczne biegunki u ludzi i zwierz膮t. Ich zdaniem, o czym pisze serwis Nauka w Polsce, paso偶yty najprawdopodobniej stan膮 si臋 bardziej niebezpieczne. Przyczyn膮 jest coraz szybsza wymiana DNA mi臋dzy r贸偶nymi liniami genetycznymi tego organizmu zwi膮zana z globalizacj膮. Okazuje si臋, 偶e r贸偶ne linie genetyczne tego organizmu coraz cz臋艣ciej wymieniaj膮 mi臋dzy sob膮 DNA, co pozwala paso偶ytowi szybciej ewoluowa膰. W ci膮gu minionych 200 lat paso偶yty te wymieni艂y wi臋cej gen贸w ni偶 przez ca艂y wcze艣niejszy okres swojego istnienia. Prawdopodobnie to skutek globalizacji, a tak偶e rosn膮cego kontaktu ludzi ze zwierz臋tami. Okaza艂o si臋 te偶, 偶e pierwotniak, kt贸ry atakuje ludzi, ma geny paso偶yta, kt贸ry typowo zaka偶a krowy i jagni臋ta. 鈥 S膮dzimy, 偶e ta genetyczna wymiana pozwala paso偶ytowi szybciej ewoluowa膰, a to mo偶e poskutkowa膰 lepsz膮 adaptacj膮 ludzkich paso偶yt贸w 鈥 podkre艣la prof. Cock Van Oosterhout, jeden z badaczy. Ten paso偶yt u ludzi odpowiada za ok. 57 tys. zgon贸w rocznie, z kt贸rych 80 proc. dotyczy dzieci poni偶ej 5. roku 偶ycia. Wi臋kszo艣膰 z nich ma miejsce w ubogich krajach, ale ogniska choroby pojawiaj膮 si臋 tak偶e w Wielkiej Brytanii i innych pa艅stwach Europy. Zdaniem naukowca nie ma skutecznego leku ani szczepionki, wi臋c kluczowe jest zrozumienie drogi zaka偶e艅 i ewolucji paso偶yta.
Czy w XXII wieku w Polsce b臋d膮 pla偶e? Prof. Jacek Piskozub z Instytutu Oceanologii PAN przestrzega przed zmianami klimatycznymi, kt贸re dotkn膮 polskie wybrze偶e. Podnosz膮cy si臋 poziom w贸d sprawi, 偶e w czasie sztormu wody b臋d膮 przelewa膰 si臋 przez nabrze偶a, a to wymusi coraz wi臋ksze inwestycje w odnawianie pla偶, betonowanie wydm czy instalacj臋 bram na rzekach. 鈥 W miastach takich jak Ustka czy Ko艂obrzeg poziom morza jest ju偶 o 20 cm wy偶szy ni偶 gdy budowano tam nabrze偶a. A w Gda艅sku, kt贸ry stopniowo osiada, to ju偶 r贸偶nica 30 cm 鈥 m贸wi w rozmowie z Nauk膮 w Polsce prof. Jacek Piskozub. Naukowiec dodaje, 偶e w latach 2011-2021 poziom morza 鈥 w tym r贸wnie偶 Ba艂tyku 鈥 wzr贸s艂 o 4,8 cm, podczas gdy we wcze艣niejszych dw贸ch dekadach by艂o to odpowiednio 3,4 i 3,3 cm. To nie koniec. Naukowcy prognozuj膮, 偶e w zwi膮zku z globalnym ociepleniem podnoszenie si臋 poziomu morza b臋dzie jeszcze bardziej przyspiesza艂o. Prof. Piskozub ocenia, 偶e do ko艅ca wieku poziom w贸d wzro艣nie o wi臋cej ni偶 1 metr. Ma to du偶e konsekwencje dla polskich pla偶. Ju偶 teraz cz臋艣膰 by nie istnia艂a, gdyby nie dosypywanie piasku. Inwestycje w ich odnawianie b臋d膮 coraz wi臋ksze. Trzeba te偶 b臋dzie podwy偶sza膰 wydmy i je wzmacnia膰 鈥 albo jako wa艂y, albo jako mury. Pla偶e nie znikn膮, je艣li zostan膮 podj臋te takie dzia艂ania. Najbardziej zagro偶one s膮 miejscowo艣ci przy uj艣ciach rzek, np. Ustka, Ko艂obrzeg, 艢winouj艣cie, Gda艅sk. S膮 to nie tylko tereny nisko po艂o偶one, ale s膮 tam r贸wnie偶 obszerne p艂askie obszary tworzone przez osady rzeczne. Ziemia si臋 tam powoli zapada, je艣li nie uzupe艂nia si臋 gleby.
Jak szacowa膰 straty wody podczas upraw? Bank BNP Paribas uruchomi艂 pierwszy w j臋zyku polskim kalkulator 艣ladu wodnego dla rolnik贸w. Narz臋dzie powsta艂o, aby pom贸c rolnikom zarz膮dza膰 zasobami wody i pomaga膰 im poprawia膰 efektywno艣膰 gospodarowania wod膮 w produkcji ro艣linnej. To pierwsze tego typu narz臋dzie dost臋pne publicznie w j臋zyku polskim. Kalkulator 艣ladu wodnego zosta艂 udost臋pniony na platformie agronomist.pl. 鈥 Zale偶y nam, aby zwi臋ksza膰 艣wiadomo艣膰 producent贸w rolnych w zakresie w艂a艣ciwego zarz膮dzania zasobami wody 鈥 m贸wi Micha艂 Siwek z BNP Paribas. 鈥 Niewiele os贸b zdaje sobie spraw臋, 偶e zasoby wodne Polski s膮 na podobnym poziomie jak Egiptu. Bankowiec dodaje, 偶e dzi臋ki oszacowaniu bilansu wodnego z upraw rolnicy b臋d膮 mogli zobaczy膰, jakie s膮 straty wodne na ich polach i zastanowi膰 si臋, jak poprawi膰 efektywno艣膰 zarz膮dzania wod膮 w produkcji. Obliczenie bilansu wodnego za pomoc膮 kalkulatora trwa ok. 10 minut.
Powsta艂o wega艅skie mi臋so mamuta w艂ochatego. Europejski startup Paleo wyprodukowa艂 wega艅skie mi臋so mamuta w艂ochatego. Naukowcy wykorzystuj膮 precyzyjn膮 fermentacj臋 do produkcji wolnych od zwierz膮t bia艂ek tzw. hemu, kt贸re odtwarzaj膮 smak i zapach mi臋sa. Hem, o czym pisze portal ekologia.pl, to nowatorska technologia wprowadzona po raz pierwszy na rynek przez wega艅sk膮 mark臋 mi臋sn膮 Impossible Foods. Sprawia, 偶e produkt smakuje jak mi臋so. Startup zaprezentowa艂 sze艣膰 r贸偶nych bia艂ek hemu dla mi臋sa ro艣linnego: wo艂owiny, kurczaka, wieprzowiny, baraniny, tu艅czyka, a nawet wymar艂ego mamuta w艂ochatego. Sze艣膰 szczep贸w hemu stworzonych przez Paleo pokrywa si臋 z bia艂kiem zwierz臋cym, dzi臋ki czemu smak, aromat, w艂a艣ciwo艣ci kulinarne i warto艣ci od偶ywcze wega艅skiego mi臋sa s膮 niemal identyczne z prawdziwym. Naukowcy z firmy doszli do wniosku, 偶e bia艂ko mamuta ma wyj膮tkowe w艂a艣ciwo艣ci i zapewnia silne aromaty grillowanego mi臋sa. Odtworzyli je na podstawie analizy najstarszego DNA, kt贸re znaleziono ponad milion lat temu. Firma pracuje nad wprowadzeniem produkt贸w na rynek.
Proszek do pieczenia z dwutlenku w臋gla. Brytyjczycy chc膮 zapobiec uciekaniu dwutlenku w臋gla do atmosfery, magazynowa膰 go, a nawet przerabia膰 na proszek do pieczenia. Pod koniec czerwca w zak艂adach Tata Chemicals w brytyjskim Northwich, o czym pisze portal Green News, rozpocz膮艂 si臋 projekt wychwytywania dwutlenku w臋gla ze spalin, kt贸re powstaj膮 w elektrowni gazowej na terenie zak艂adu. Ma to pozwoli膰 na wy艂apanie do 40 tys. ton dwutlenku w臋gla rocznie, czyli ok. 11 proc. ca艂ej emisji zak艂adu. Dwutlenek w臋gla jest oczyszczany i przekszta艂cany w skroplony dwutlenek w臋gla, a p艂ynny dwutlenek w臋gla jest wykorzystywany do produkcji wodorow臋glanu i w臋glanu sodu, czyli sody oczyszczonej i sody kalcynowanej. Substancje znajduj膮 zastosowanie przy dializach i w farmacji, a tak偶e w kuchni. Soda oczyszczona to podstawowy sk艂adnik proszku do pieczenia. Jak zapewniaj膮 przedstawiciele Tata Chemicals, nie ma przeciwwskaza艅, by wodorow臋glan sodu otrzymany z wychwyconego dwutlenku w臋gla wprowadza膰 do przemys艂u spo偶ywczego czy farmaceutycznego.
Gor膮co szkodzi ptakom. Naukowcy z University of Tennessee w Knoxville badaj膮 wp艂yw fal gor膮ca na ptaki i doszli do wniosku, 偶e podwy偶szone temperatury zaburzaj膮 u ptak贸w wiele gen贸w zwi膮zanych z rozrodczo艣ci膮 i przyci膮ganiem partnera. Mo偶e to by膰 jedna z przyczyn spadku populacji r贸偶nych gatunk贸w. Naukowcy, o czym pisze portal Nauka w Polsce, badali reakcje ma艂ych ptak贸w 艣piewaj膮cych, czyli zeberek, kt贸re 偶yj膮 w Australii. Wybrali je, gdy偶 ten gatunek do艣wiadcza ekstremalnych waha艅 temperatur. Eksperyment polega艂 na tym, 偶e ptaki by艂y wystawiane na czterogodzinne dzia艂anie gor膮ca typowego dla letniego popo艂udnia. Gor膮co zmieni艂o aktywno艣膰 setek gen贸w w j膮drach i pewn膮 liczb臋 gen贸w w m贸zgu, kt贸re s膮 odpowiedzialne za przyci膮ganie partnera. Naukowcy zwracaj膮 uwag臋, 偶e populacje ptak贸w dramatycznie mala艂y w czasie ostatnich kilku dekad. Ptaki pr贸buj膮 sobie radzi膰 w trudnych warunkach 鈥 u samc贸w, kt贸re intensywniej oddycha艂y, dochodzi艂o do mniejszych zmian w aktywno艣ci gen贸w.
Ja艣niejsze drogi sch艂odz膮 miasta. Budowanie ja艣niejszych, bardziej odblaskowych dr贸g mo偶e obni偶y膰 temperatur臋 powietrza i zmniejszy膰 cz臋stotliwo艣膰 fal upa艂贸w o oko艂o 41 proc. Do takiego wniosku, o czym pisze portal ekologia.pl, doszli naukowcy z MiT, kt贸rzy przyjrzeli si臋 drogom na wsiach i w miastach w USA. Stwierdzili, 偶e materia艂y odblaskowe na nawierzchniach mog膮 zapobiega膰 gromadzeniu si臋 ciep艂a i pomaga膰 w przeciwdzia艂aniu zmianom klimatu poprzez odbijanie promieniowania s艂onecznego z powrotem do atmosfery. Ten sam efekt daj膮 bia艂e dachy. W miastach ok. 40 procent grunt贸w jest utwardzonych, a nawierzchnia poch艂ania promieniowanie s艂oneczne. Ciep艂o zaabsorbowane w masie nawierzchni jest stopniowo uwalniane i ogrzewa otaczaj膮ce 艣rodowisko. Mo偶e to pogorszy膰 skutki fal upa艂贸w. Jest to jeden z powod贸w, dla kt贸rych latem miasta s膮 regularnie o kilka stopni cieplejsze ni偶 pobliskie obszary wiejskie i zielone przedmie艣cia. Rozwi膮zanie jest proste 鈥 gdy w nawierzchniach zastosuje si臋 ja艣niejsze dodatki, kruszywa, beton i pow艂oki odbijaj膮ce 艣wiat艂o, w贸wczas wi臋cej promieniowania trafi z powrotem w kosmos.