Niewa┼╝ne jest to, ile dyplom├│w powiesisz na ┼Ťcianie lub ile zer masz na koncie, albo jak du┼╝o j─Özyk├│w znasz. Wa┼╝ne jest, ┼╝eby robi─ç to dla siebie ÔÇô m├│wi Ewelina Kami┼äska, genetyczka, kt├│ra uko┼äczy┼éa studia na Uniwersytecie w Nottingham na kierunku genetyka ludzka. Doktoryzuje si─Ö w dziedzinie epigenetyki na Uniwersytecie Ludwiga-Maximiliana w Monachium. Ewelina jest jedn─ů z ambasadorek kampanii spo┼éecznej ÔÇ×Dobra dla Ciebie? Idealna dla siebieÔÇŁ, kt├│r─ů wymy┼Ťli┼éa projektantka mody Marta Banaszek.

Co w dzisiejszym ┼Ťwiecie oznacza by─ç kobiet─ů naukowczyni─ů? Jak postrzegane s─ů kobiety w ┼Ťrodowisku naukowym, ┼éatwiej im rozwija─ç si─Ö naukowo czy trudniej ni┼╝ m─Ö┼╝czyznom?

W nauce panuje pewien trend. O ile na kierunkach biologiczno-chemicznych studiuje sporo kobiet, o tyle na poziomie doktoratu i wy┼╝ej jest ich coraz mniej. Istnieje swego rodzaju szklany sufit, kt├│ry zatrzymuje kobiety przed osi─ůganiem najwy┼╝szych uczelnianych stanowisk. Moim zdaniem nie jest jednak tak, ┼╝e to sami m─Ö┼╝czy┼║ni przez lata utkali ten sufit, poniewa┼╝ czynnik├│w jest wiele. Po pierwsze kobiety w nauce dzia┼éaj─ů znacznie kr├│cej ni┼╝ m─Ö┼╝czy┼║ni. Ba! Dopiero niewiele ponad sto lat temu uzyska┼éy┼Ťmy prawa wyborcze w Polsce. Kiedy my cieszy┼éy┼Ťmy si─Ö z mo┼╝liwo┼Ťci g┼éosowania w wyborach, m─Öskie ┼Ťrodowisko naukowe ju┼╝ od dw├│ch dekad przyznawa┼éo Nagrod─Ö Nobla. Patrz─ůc na rol─Ö kobiet w nauce z tej perspektywy, mamy do nadrobienia ogrom zaleg┼éo┼Ťci, a zmiany spo┼éeczne na ogromn─ů skal─Ö nigdy nie zachodz─ů z dnia na dzie┼ä. I te zmiany dziej─ů si─Ö r├│wnie┼╝ na naszych oczach. Kobiety statystycznie s─ů lepiej wykszta┼écone od m─Ö┼╝czyzn, potrafi─ů poradzi─ç sobie w sytuacjach kryzysowych, a zarz─ůdzaj─ůc zasobami ludzkimi kieruj─ů si─Ö empati─ů. Teraz potrzebujemy w naszym kraju jak najwi─Öcej kobiet-idolek, kt├│re b─Ödziemy mog┼éy podziwia─ç i na┼Ťladowa─ç w┼éa┼Ťnie w ┼Ťwiecie naukowym.

Dlaczego ci─ůgle jest ich za ma┼éo?

Schody zaczynaj─ů si─Ö, gdy kobieta chce za┼éo┼╝y─ç rodzin─Ö. Nie ma realnych systemowych rozwi─ůza┼ä, u┼éatwiaj─ůcych kobietom powr├│t do pracy, nawet na cz─Ö┼Ť─ç etatu, z maluszkiem przed trzecim rokiem ┼╝ycia. Praca w nauce jest pod tym k─ůtem do┼Ť─ç ┼éaskawa, poniewa┼╝ cz─Östo mo┼╝na j─ů wykonywa─ç w elastycznych godzinach, ale m┼éode mamy bez wsparcia rodziny mimo wszystko nie mog─ů si─Ö wyrwa─ç z domu nawet na kilka godzin. To jest problemem w wielu krajach, nie tylko w Polsce. Na szcz─Ö┼Ťcie coraz wi─Öcej m─Ö┼╝czyzn korzysta z urlopu rodzicielskiego, s─ů r├│wnie┼╝ bardziej ┼Ťwiadomi swojej roli w wychowywaniu dzieci. Panowie przestaj─ů ÔÇ×pomaga─ç w domuÔÇŁ, a staj─ů si─Ö partnerami sprawiedliwie dziel─ůcymi obowi─ůzki domowe. O ile na poziomie rodziny dochodzi ju┼╝ do spo┼éecznego prze┼éomu w my┼Ťleniu o karierze matki pracuj─ůcej, o tyle rozwi─ůzania systemowe zosta┼éy daleko w tyle za naszymi potrzebami.

Co konkretnie przeszkadza kobietom rozwijać skrzydła?

Ostatnimi klockami buduj─ůcymi wspomniany szklany sufit s─ů prze┼Ťwiadczenia i oczekiwania spo┼éeczne. Je┼Ťli naukowczyni lub profesora (celowo u┼╝ywam tutaj formy ÔÇ×profesoraÔÇŁ zamiast ÔÇ×profesorkaÔÇŁ) wyje┼╝d┼╝a na kilkudniow─ů konferencj─Ö, to cz─Östo jest pytana ÔÇ×a co zrobi┼éa┼Ť z dzie─çmi?ÔÇŁ, nigdy jednak w takich sytuacjach nie zadaje si─Ö tego pytania m┼éodym ojcom-naukowcom. Komplikacje zwi─ůzane z powrotem do pracy po porodzie powoduj─ů, ┼╝e wiele kobiet decyduj─ůc si─Ö na za┼éo┼╝enie rodziny ucieka ze ┼Ťwiata akademickiego i podejmuje stabiln─ů, lepiej p┼éatn─ů prac─Ö w przemy┼Ťle lub pe┼éni mniej istotne i mniej odpowiedzialne funkcje na uczelni. I to jest ten kawa┼éek szklanego sufitu, kt├│ry same sobie dok┼éadamy, zamykaj─ůc drzwi do wielkich karier. Znam mamy tr├│jki dzieci, kt├│re twierdz─ů, ┼╝e praca naukowa jest bardzo elastyczna i wr─Öcz idealna dla m┼éodych mam. Jestem pewna, ┼╝e nie brakuje nam kompetencji, a jedynie odwagi, by ud┼║wign─ů─ç obie role ÔÇô matki i naukowczyni ÔÇô w jednym.

Kobieta w nauceÔÇŽ kojarzy si─Ö nam raczej z pani─ů w laboratorium, w otoczeniu ksi─ů┼╝ek, skupion─ů tylko na swojej pracy. Tak kreowane by┼éy kobiety w nauce, tymczasem Maria Sk┼éodowska-Curie by┼éa ┼Ťwietn─ů p┼éywaczk─ů, przemierza┼éa Pary┼╝ na rowerze, jako jedna z pierwszych kobiet uzyska┼éa prawo jazdy. To oblicze kobieco┼Ťci zosta┼éo jakby zatarte ÔÇô czy te┼╝ masz takie spostrze┼╝enia? Czy dzi┼Ť ten ┼Ťwiat wygl─ůda inaczej?

Obraz naukowca jako chc─ůcego zaw┼éadn─ů─ç ┼Ťwiatem m─Ö┼╝czyzny-samotnika, sp─Ödzaj─ůcego ca┼ée dnie w laboratorium, ubranego we flanelow─ů koszul─Ö lub bia┼éy fartuch, by┼é intensywnie kreowany przez popkultur─Ö. Gdy poprosimy dzieci o narysowanie naukowca, to wi─Ökszo┼Ť─ç z nich w┼éa┼Ťnie tak nas przedstawi. Dopiero b─Öd─ůc na studiach genetycznych zda┼éam sobie spraw─Ö, ┼╝e moi profesorowie to niezwykle ciekawe osoby, kt├│re poza zami┼éowaniem do swoich przedmiot├│w graj─ů w zespo┼éach rockowych, podr├│┼╝uj─ů kamperami, uprawiaj─ů sporty ekstremalne, s─ů po prostu ciekawymi osobami bez wzgl─Ödu na wiek czy p┼ée─ç. Generalnie w Wielkiej Brytanii, gdzie studiowa┼éam, p┼ée─ç mia┼éa we wszystkim znikome znaczenie.

Maria Sk┼éodowska-Curie by┼éa cz┼éowiekiem renesansu. To ciekawa ┼Ťwiata matka, ┼╝ona, kobieta po┼Ťwi─Öcona nauce, kt├│ra jednak nie zapomina┼éa o aktywno┼Ťci fizycznej i o przyjacio┼éach. My┼Ťl─Ö, ┼╝e p─Öd naszych czas├│w znacznie skr├│ci┼é nam dob─Ö, dlatego trudniej nam jest zajmowa─ç si─Ö czym┼Ť innym poza prac─ů. Kiedy┼Ť cz─Ö┼Ťciej mo┼╝na by┼éo spotka─ç lekarzy pisz─ůcych wiersze, filozof├│w znaj─ůcych matematyk─Ö czy historyk├│w zakochanych w fizyce. Obecny system edukacji wymaga od nas specjalizacji na bardzo wczesnym etapie ┼╝ycia. Oczekuje si─Ö, ┼╝e w wieku 23 lat, zanim jeszcze dojrzeje nasza kora przedczo┼éowa, b─Ödziemy ju┼╝ po doktoracie, z do┼Ťwiadczeniem zawodowym i sukcesami. Kiedy mamy w takim razie odkrywa─ç ┼Ťwiat, nawi─ůzywa─ç relacje, uczy─ç si─Ö na b┼é─Ödach, odpoczywa─ç i dojrzewa─ç do skomplikowanych, naukowych koncepcji, kt├│rych nie mo┼╝na przecie┼╝ poj─ů─ç pr├│buj─ůc je zaku─ç, zda─ç i zapomnie─ç tu┼╝ po egzaminie? Nie rozwijamy nowych pasji, bo zm─Öczeni sp─Ödzamy ca┼ée wieczory na Netflixie. M├│wimy o depresji, wypaleniu zawodowym, szklanych sufitach i wci─ů┼╝ zapominamy, ┼╝e sami cz─Östo stajemy si─Ö w┼éasnym ograniczeniem.

Co według Ciebie jest w życiu ważne?

To, czego dopiero si─Ö ucz─Ö, to ┼╝ycie w zgodzie ze swoimi warto┼Ťciami. Wyznaczanie tych warto┼Ťci, poznawanie ich, podejmowanie w┼éasnych decyzji bez wzgl─Ödu na oczekiwania otoczenia. ┼╗ycie na w┼éasnych zasadach. To jest wa┼╝ne. Niewa┼╝ne jest to, ile dyplom├│w powiesisz na ┼Ťcianie lub ile zer masz na koncie, albo jak du┼╝o j─Özyk├│w znasz. Wa┼╝ne jest, ┼╝eby robi─ç to dla siebie.

Wzi─Ö┼éa┼Ť udzia┼é w mojej kampanii: ÔÇ×Dobra dla Ciebie? Idealna dla siebieÔÇŁ. Co w Twojej ocenie kryje si─Ö pod tym has┼éem?

Has┼éo tej kampanii od razu do mnie przem├│wi┼éo. Wi─Ökszo┼Ť─ç swojego ┼╝ycia sp─Ödzi┼éam staraj─ůc si─Ö by─ç idealna dla wszystkich wok├│┼é, ale niekoniecznie dla siebie. Sama nie wiedzia┼éam, czego mam od siebie oczekiwa─ç. Decyzje podejmowa┼éam bezwiednie zastanawiaj─ůc si─Ö, co powiedzia┼éaby moja mama albo ca┼éa rodzina. Ba┼éam si─Ö podejmowa─ç ryzyko, bo co ludzie powiedz─ů, je┼Ťli mi si─Ö nie uda? Ba┼éam si─Ö nawet rezygnowa─ç z projekt├│w, bo kto┼Ť si─Ö na mnie obrazi za brak zaanga┼╝owania. Jako doktorantka ┼╝y┼éam pod dyktando oczekiwa┼ä ┼Ťrodowiska. Ci─ůgle walczy┼éam, ┼╝eby by─ç wystarczaj─ůco dobra. W pewnym momencie zobowi─ůza┼ä by┼éo tak wiele, ┼╝e przesta┼éam o sobie my┼Ťle─ç, zapomnia┼éam kim jestem, co lubi─Ö, jak chc─Ö wygl─ůda─ç. To poci─ůgn─Ö┼éo za sob─ů konsekwencje, mi─Ödzy innymi zdrowotne. Wtedy nast─ůpi┼é prze┼éom. Podj─Ö┼éam w├│wczas trudn─ů decyzj─Ö ÔÇô postanowi┼éam pyta─ç siebie, co jest dla mnie wa┼╝ne. Wci─ů┼╝ si─Ö tego ucz─Ö. Je┼Ťli chc─Ö zbawia─ç ┼Ťwiat, to musz─Ö zacz─ů─ç od siebie i swojego w┼éasnego ogr├│dka.

Czy inne kobiety s─ů dla Ciebie ┼║r├│d┼éem inspiracji? Kto z Twojego najbli┼╝szego otoczenia mia┼é wp┼éyw na rozw├│j Twojej kobieco┼Ťci, czy sama odnalaz┼éa┼Ť siebie?

Wspomniana Maria Sk┼éodowska-Curie ÔÇô Polka, patriotka, naukowczyni, laureatka dw├│ch Nagr├│d Nobla. To po niej na drugie imi─Ö mam Maria i od kiedy pami─Ötam jest moj─ů idolk─ů. Dzi─Öki niej i swojej mamie, kt├│ra do dzi┼Ť jest moj─ů najlepsz─ů przyjaci├│┼ék─ů, odnalaz┼éam si─Ö w ┼Ťwiecie nauki. Uwielbiam te┼╝ studiowa─ç biografie wielkich kobiet, kt├│re w historii s─ů bole┼Ťnie pomijane. Co ciekawe, to jednak m─Ö┼╝czy┼║ni zawsze byli moimi mentorami.

Jakie wsp├│lne warto┼Ťci ┼é─ůcz─ů kobiety tej kampanii?

Przed pierwszym spotkaniem ambasadorek kampanii, jako naukowczyni i outsiderka ba┼éam si─Ö, ┼╝e b─Öd─Ö t─ů jedn─ů dziewczyn─ů, kt├│ra nikogo nie zna i podpiera ┼Ťcian─Ö. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e moje obawy by┼éy zupe┼énie bezpodstawne, bo wszystkie od pierwszej chwili czu┼éy┼Ťmy, jakby┼Ťmy si─Ö zna┼éy od lat! Wystarczy┼é jeden u┼Ťmiech, aby zacz─ů─ç rozmow─Ö. Ta otwarto┼Ť─ç to s┼éowo klucz. Kobiety, kt├│re s─ů idealne dla siebie tryskaj─ů pozytywn─ů energi─ů i s─ů wsparciem dla innych.

W mojej kampanii swego rodzaju manifest prezentowa┼éy dotychczas kobiety, uwa┼╝am jednak, ┼╝e cz─Östo wspieraj─ůca rola m─Ö┼╝czyzn jest pomijana. Z tego powodu planuj─Ö rozszerzy─ç kampani─Ö zapraszaj─ůc do uczestnictwa r├│wnie┼╝ Pan├│w ÔÇô czy my┼Ťlisz, ┼╝e to dobry krok?

Oczywi┼Ťcie! Feminizm ┼║le si─Ö kojarzy, poniewa┼╝ zdarza si─Ö, ┼╝e m─Ö┼╝czyzn uwa┼╝a si─Ö za wrog├│w kobiet. M├│wmy o r├│wnych prawach, r├│wnych p┼éacach, r├│wnych szansach maj─ůc przed sob─ů przedstawicieli obu p┼éci. Prawdziwa dyskusja zaczyna si─Ö wtedy, gdy kobiety przestaj─ů poklepywa─ç si─Ö po plecach, a zaczynaj─ů dyskutowa─ç z m─Ö┼╝czyznami. Wspierajmy si─Ö wzajemnie. Presja wywierana na m─Ö┼╝czyzn w tych czasach jest zab├│jcza i to dos┼éownie, poniewa┼╝ co minut─Ö na ┼Ťwiecie jeden m─Ö┼╝czyzna odbiera sobie ┼╝ycie. Kampania spo┼éeczna zrzeszaj─ůca kobiety i m─Ö┼╝czyzn to by┼éoby naprawd─Ö cudowne przedsi─Öwzi─Öcie!

Na koniec prosz─Ö, je┼Ťli mo┼╝esz zdrad┼║, nad czym teraz pracujesz?

Obecnie jestem zaanga┼╝owana w niezwyk┼éy projekt edukacyjny ÔÇô startup How2 edu. To jedyna aplikacja dla dzieci w Polsce i prawdopodobnie jedyna na ┼Ťwiecie, kt├│ra zawiera elementy podstawy programowej, techniki skutecznej nauki oraz well-beingu. Dzi─Öki niej dzieci uzupe┼éniaj─ů szkoln─ů wiedz─Ö o kompetencje XXI wieku, kt├│rych bardzo brakuje na rynku pracy. Rodzice i nauczyciele maj─ů za to dost─Öp do szeregu poradnik├│w napisanych przez specjalist├│w. W┼éa┼Ťnie finalizujemy prace nad tym, aby aplikacja mog┼éa by─ç pobierana na telefony u┼╝ytkownik├│w. W mi─Ödzyczasie popularyzuj─Ö nauk─Ö, edukuj─Ö pacjent├│w i przebieraj─ůc nogami czekam na obron─Ö doktoratu, co pozwoli mi kontynuowa─ç karier─Ö naukow─ů.

Rozmawiała Marta Banaszek