Lodowiec Marmolada w Dolomitach topnieje w oczach i mo偶e znikn膮膰 w ci膮gu najbli偶szych 25 lat. Nie jest wyj膮tkiem. Lodowiec Presena w p贸艂nocnych W艂oszech przykrywany jest plandekami, by nie topi艂 si臋 zbyt szybko. Szacuje si臋, 偶e do 2100 roku zniknie 93 proc. dzisiejszego lodu w Alpach. W ci膮gu mniej ni偶 stu lat szwajcarskie lodowce straci艂y ponad po艂ow臋 obj臋to艣ci.

Niestety, ostatnie wakacje by艂y upalne na ca艂ym 艣wiecie. W szwajcarskiej cz臋艣ci Alp, w wiosce Zarmatt, po raz pierwszy w historii zamkni臋to letnie trasy narciarskie. Co dalej z jazd膮 na nartach? O艣rodki narciarskie w Alpach staraj膮 si臋 ratowa膰 lodowce i nie straci膰 turyst贸w. Dbaj膮 te偶 o natur臋 w ni偶szych partiach g贸r. W艂oskie Trentino zainwestowa艂o w ekologiczny system na艣nie偶ania, dzi臋ki czemu sztucznym 艣niegiem mo偶na dzi艣 pokry膰 ponad 90 proc. tras.聽

Bia艂a plandeka jak lustro

Lodowce topniej膮 w wyniku zmiany klimatu. Lodowiec Marmolada w Dolomitach na p贸艂nocy W艂och w ci膮gu dekady zmniejszy艂 si臋 o jedn膮 trzeci膮. Teraz jest podzielony na fragmenty, a niekt贸re z nich staj膮 si臋 藕r贸d艂em wewn臋trznego ciep艂a dla niego samego, co powoduje, 偶e topnieje jeszcze szybciej. Je艣li sytuacja nie poprawi si臋, to za 膰wier膰 wieku Marmolada zniknie. Zostan膮 po niej tylko niewielkie warstwy lodu i 艣niegu, zasilane przez lawiny i os艂aniane przez cie艅 wysokich fragment贸w skalnych.

Niestety, prognozy klimatyczne nie s膮 optymistyczne. Temperatury b臋d膮 rosn膮膰 z dekady na dekad臋. Obserwuj膮c wci膮偶 kurcz膮cy si臋 lodowiec Presena w p贸艂nocnych W艂oszech naukowcy zdecydowali si臋 go przykry膰. W ten spos贸b chroni膮 go przed roztopieniem. Ka偶dego lata zakrywaj膮 Presen臋 ogromnymi, odbijaj膮cymi 艣wiat艂o bia艂ymi plandekami, kt贸re dzia艂aj膮 jak lustro. Od 1993 roku lodowiec ten straci艂 ponad jedn膮 trzeci膮 obj臋to艣ci. Presena jest przykrywana natychmiast po zako艅czeniu sezonu narciarskiego. Z roku na rok plandeki rozk艂adane s膮 na coraz wi臋kszej powierzchni. W 2008 roku przykryte by艂o ok. 30 tys. metr贸w kwadratowych lodowca. Teraz jest to ju偶 100 tys. metr贸w kwadratowych. Materia艂 rozwijany jest na granicy mi臋dzy Lombardi膮 a Trentino Alto Adige. Uk艂adany jest w d艂ugie pasy na wysoko艣ci oko艂o 3000 m n.p.m. Przykrycie lodowca pomaga ograniczy膰 topnienie o kilka metr贸w grubo艣ci rocznie.

Ska艂y zamiast lodu

W Szwajcarii, na wysoko艣ci 3 tys. metr贸w nad poziomem morza, powinien le偶e膰 l贸d. Coraz cz臋艣ciej s膮 tam jednak tylko nagie ska艂y. W lipcu tego roku lodu by艂o tak ma艂o, 偶e pomiary wysz艂y poza wykresem. Odwil偶 szkodzi gospodarce Szwajcarii. Zim膮 brakuje 艣niegu i na lodowcach pojawia si臋 du偶o szczelin. Szwajcarzy boj膮 si臋, 偶e b臋d膮 musieli zamyka膰 kurorty narciarskie. Konsekwencje utraty lodu mog膮 by膰 jednak powa偶niejsze. Szwajcarskie lodowce s膮 nazywane wie偶ami ci艣nie艅 Europy. Przechowuj膮 one zimowy 艣nieg, a latem osuwaj膮 go i dostarczaj膮 wod臋 do europejskich rzek i jezior oraz ch艂odz膮 elektrownie j膮drowe.聽

Niemieckie lodowce alpejskie te偶 mog膮 znikn膮膰, i to w ci膮gu 50 lat. Latem 艂a艅cuch dostaw wzd艂u偶 Renu zosta艂 przerwany, poniewa偶 poziom wody by艂 zbyt niski dla za艂adowanych statk贸w transportowych. Francuskie elektrownie j膮drowe musia艂y natomiast zmniejszy膰 moc, gdy偶 brakowa艂o wody, kt贸ra mia艂a je ch艂odzi膰.聽

Obecne prognozy sugeruj膮, 偶e do ko艅ca stulecia jedyny l贸d, jaki pozostanie, b臋dzie znajdowa艂 si臋 wysoko w g贸rach, powy偶ej 3500 m. Z szacunk贸w ONZ wynika, 偶e do 2100 roku lodowce w Alpach strac膮 ponad 80 proc. swojej masy.聽

Nie ma ju偶 ratunku

Ka偶dy lodowiec inaczej reaguje na ocieplenie. Zale偶y to od wielu czynnik贸w, m.in. od jego kszta艂tu oraz dolin, bilansu masy, dynamiki ruchu, kontaktu z wod膮 morsk膮. Lodowcami rz膮dzi klimat. Trzeba sobie to u艣wiadomi膰. Dlatego mo偶emy je ochroni膰 tylko przez ochron臋 klimatu. Musimy przede wszystkim ograniczy膰 spalanie paliw kopalnych, by nie emitowa膰 tyle dwutlenku w臋gla. Niestety, nawet gdyby uda艂o nam si臋 ca艂kowicie zatrzyma膰 ocieplenie klimatu, to wiele lodowc贸w i tak zniknie. Jest zbyt gor膮co, by osi膮gn臋艂y r贸wnowag臋. Lodowce na norweskim Svalbardzie trac膮 na przyk艂ad oko艂o 8 miliard贸w ton lodu rocznie. Taka ilo艣膰 wody wype艂ni艂aby niemal 2000 stadion贸w narodowych.聽

W latach siedemdziesi膮tych ubieg艂ego wieku lodowce traci艂y 艣rednio 20 cm grubo艣ci rocznie. P贸艂 wieku p贸藕niej by艂 to ju偶 jeden metr. Je艣li proces b臋dzie przyspiesza膰 w tym tempie, to za kolejne 50 lat lodowce b臋d膮 traci膰 2 lub 3 metry grubo艣ci na rok.聽

W艂a艣nie z powodu topnienia lodowc贸w poziom Ba艂tyku podnosi si臋 od 2 do 4 cm na 10 lat. To powa偶ny problem, bo ka偶dy centymetr wzrostu poziomu morza oznacza wi臋kszy zasi臋g fal sztormowych. Dlatego niebawem niezb臋dna b臋dzie przebudowa infrastruktury brzegowej.聽

Topi si臋 l贸d, uwalnia si臋 metan i wirusy

Topniej膮ca wieloletnia zmarzlina na Syberii uwalnia nie tylko metan, ale te偶 gro藕ne wirusy, kt贸re s膮 w niej ukryte od wiek贸w. Tak sta艂o si臋 ju偶 z w膮glikiem. Zabi艂 on tysi膮ce renifer贸w i jednego cz艂owieka. Eksperci ostrzegaj膮, 偶e przez topnienie lodowca na Syberii mo偶e powr贸ci膰 te偶 wirus ospy prawdziwej.

Wska藕nikiem, kt贸ry pokazuje, w jakim stanie s膮 lodowce, jest tzw. bilans masy, czyli r贸偶nica mi臋dzy tym, co zasila lodowiec zim膮 (to znaczy ilo艣ci膮 艣niegu) a tym, co latem topnieje. Niestety, nie ma tu dobrych wiadomo艣ci. Ten wska藕nik dla wi臋kszo艣ci lodowc贸w na 艣wiecie jest ujemny. Lodu ubywa szybciej ni偶 dotychczas my艣leli naukowcy.聽

Lodowce s膮 przede wszystkim doskona艂ymi stabilizatorami i regulatorami przep艂ywu wody w ekosystemie. Latem topniej膮 i daj膮 wod臋 rzekom oraz rolnictwu. Zim膮 zamarzaj膮, przechowuj膮c wod臋. Bez nich rolnictwo i przemys艂 b臋dzie musia艂o opiera膰 si臋 tylko na wodzie opadowej, a deszcze w zmieniaj膮cym si臋 klimacie s膮 niepewne.

Lodowce ch艂odz膮 powietrze, dzia艂aj膮 niczym klimatyzacja. Je艣li stopniej膮, stracimy ch艂odzenie, co doprowadzi do kolejnych zmian klimatu. Poza tym w ka偶dej warstwie lodowca setki tysi臋cy lat temu uwi臋zione zosta艂y ma艂e b膮belki z prastarym powietrzem. Analizuj膮c ich sk艂ad, mo偶emy dowiedzie膰 si臋, jaka by艂a atmosfera w danych epokach: jakie by艂o st臋偶enie dwutlenku w臋gla, metanu i innych gaz贸w oraz zanieczyszcze艅. Dzi臋ki temu wiemy, jaki by艂 klimat na przestrzeni miliona lat.

Co dalej z narciarzami?

Z powodu zmian klimatycznych roztopi艂 si臋 lodowiec Chacaltaya w Boliwii, niegdy艣 najwy偶ej po艂o偶ony o艣rodek narciarski na 艣wiecie. Nied艂ugo tak偶e w Europie b臋dziemy musieli zapomnie膰 o szusowaniu w takich miejscach. Jednak o艣rodki narciarskie w Alpach robi膮 wiele, by przyci膮gn膮膰 do siebie turyst贸w nie tylko na lodowce. Wprowadzaj膮 coraz wi臋cej ekologicznych rozwi膮za艅 i jak tylko mog膮, chroni膮 natur臋. W San Martino di Castrozza w Trentino dbaj膮 na przyk艂ad o zr贸wnowa偶ony rozw贸j oraz oszcz臋dne gospodarowanie zasobami naturalnymi. Wyci膮gi nap臋dzane s膮 energi膮 pochodz膮c膮 z elektrowni wodnych, co znacz膮co wp艂ywa na redukcj臋 dwutlenku w臋gla. Zainwestowano tam w ekologiczny system na艣nie偶ania. Dzi臋ki temu sztucznym 艣niegiem mo偶na pokry膰 ponad 90 proc. tras. Systemy na艣nie偶ania wykorzystuj膮 tylko powietrze i pochodz膮c膮 z deszcz贸wki wod臋. Gdy 艣nieg topnieje, niemal ca艂a woda gromadzona jest w rezerwuarach, a nast臋pnie wykorzystywana do ponownej jego produkcji.聽

Ponad 30 proc. terenu Trentino obj臋te jest ochron膮. A偶 74,8 proc. nieczysto艣ci miejskich podlega segregacji. Na stoku Pejo 3000 w dolinie Val di Pejo ca艂kowicie zakazano na przyk艂ad u偶ywania naczy艅 jednorazowych produkowanych z tworzyw sztucznych. Wszyscy zdaj膮 sobie spraw臋 z problemu. Tylko je艣li wybierzemy 偶ycie w zgodzie z natur膮, nadal b臋dziemy mogli szusowa膰 na stokach, cho膰 niebawem ju偶 nie na lodowcach.