Tereny zieleni przynosz─ů bardzo wiele korzy┼Ťci, kt├│re niekoniecznie musz─ů by─ç wprost przeliczane na pieni─ůdze. Cho─ç gdyby si─Ö uprze─ç, to i to mo┼╝na zrobi─ç ÔÇô m├│wi prof. Jakub Kronenberg, ekonomista z Instytutu Gospodarki Przestrzennej Wydzia┼éu Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu ┼ü├│dzkiego.

Musimy zbiednie─ç, ┼╝eby ┼╝y─ç szcz─Ö┼Ťliwie ÔÇô pod takim tytu┼éem ukaza┼é si─Ö jeden z Pana wywiad├│w. Teza dotyczy┼éa skali wzrostu gospodarczego. A czy mo┼╝na t─Ö my┼Ťl zaw─Özi─ç i uj─ů─ç w podobny spos├│b, odnosz─ůc do rozwoju miast?

Nie musimy nieustanie d─ů┼╝y─ç do zwi─Ökszania poziomu naszego bogactwa. Sam wzrost PKB nie daje nam szcz─Ö┼Ťcia. Chodzi wi─Öc o to, by odmiennie k┼éa┼Ť─ç akcenty, stawia─ç na jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Oczywi┼Ťcie mo┼╝na to przenie┼Ť─ç na inne sfery, nie tylko gospodark─Ö i konsumpcj─Ö, ale te┼╝ na przyk┼éad na zarz─ůdzanie zieleni─ů miejsk─ů. Zbyt hojnie dysponujemy tego typu terenami w miastach. W obowi─ůzuj─ůcych studiach zagospodarowania przestrzennego jest zdecydowanie za du┼╝o zaplanowanej zabudowy. Obliczono, ┼╝e gdyby w Polsce zosta┼éy zrealizowane wszystkie inwestycje w miejscach, w kt├│rych budowa jest mo┼╝liwa, powsta┼éyby mieszkania dla przynajmniej 200 milion├│w ludzi. To liczba kilkukrotnie przewy┼╝szaj─ůca liczb─Ö mieszka┼äc├│w ca┼éego kraju, ca┼ékowicie nieadekwatna do naszych potrzeb. Efektem tego jest zabudowa chaotyczna i powstaj─ůca niekoniecznie tam, gdzie jest potrzebna. W dodatku, z braku zapotrzebowania, wiele z tych mieszka┼ä nigdy nie powstanie, mimo i┼╝ zosta┼éo na nie przeznaczone miejsce.

Zawsze jest kontrargument, ┼╝e tereny inwestycyjne zarabiaj─ů, a zielone ÔÇô nie.

Parki nie musz─ů zarabia─ç wprost, ┼╝eby ich rola by┼éa uzasadniona. Tereny zieleni przynosz─ů bardzo wiele korzy┼Ťci, kt├│re niekoniecznie musz─ů by─ç wprost przeliczane na pieni─ůdze. Cho─ç gdyby si─Ö uprze─ç, to i to mo┼╝na zrobi─ç. Warto┼Ť─ç da si─Ö oszacowa─ç opieraj─ůc si─Ö na tym, co nam ziele┼ä daje: oczyszczanie powietrza, zatrzymywanie wody w krajobrazie, ograniczanie presji na infrastruktur─Ö wodno-kanalizacyjn─ů czy wyra┼║ny wzrost cen pobliskich nieruchomo┼Ťci. Zaznacz─Ö, ┼╝e nie tylko parki dostarczaj─ů tych korzy┼Ťci, ale r├│wnie┼╝ inne, nieformalne tereny zieleni, czyli zarastaj─ůce pola i ┼é─ůki, nieu┼╝ytki wok├│┼é tor├│w kolejowych itd. W obr─Öbie miast takich teren├│w jest wi─Öcej ni┼╝ park├│w, ogrod├│w i las├│w.

Jakie trendy rysuj─ů si─Ö na horyzoncie, je┼Ťli chodzi o rozw├│j miast w tej dekadzie? Czego nale┼╝y si─Ö spodziewa─ç, co b─Ödzie si─Ö zmienia─ç?

Nale┼╝y si─Ö spodziewa─ç dalszego ograniczania ruchu aut w miastach, post─Öpowa─ç b─Ödzie odwr├│t od planowania miast dla samochod├│w i popularyzacja transportu niezmotoryzowanego. K┼éadziony b─Ödzie nacisk na infrastruktur─Ö zielon─ů, tworzenie uporz─ůdkowanych, usystematyzowanych i wzajemnie ze sob─ů powi─ůzanych teren├│w zieleni. Bo to sprzyja chodzeniu po mie┼Ťcie czy je┼╝d┼╝eniu rowerem, mo┼╝e wiec zach─Öci─ç do rezygnacji z samochodu. Rosn─ů─ç b─Ödzie te┼╝ znaczenie transportu zbiorowego. Ju┼╝ dzi┼Ť w wielu aglomeracjach post─Öpuj─ů znacz─ůce inwestycje, na przyk┼éad kolejowe, tak jak w ┼üodzi, gdzie jest coraz wi─Öcej po┼é─ůcze┼ä w obr─Öbie samego miasta, a b─Ödzie jeszcze wi─Öcej po wybudowaniu tunelu ┼Ťrednicowego. Mo┼╝na si─Ö te┼╝ spodziewa─ç rozwi─ůza┼ä zwi─ůzanych z efektywniejszym zagospodarowaniem odpad├│w i pozyskiwaniem surowc├│w w duchu zero waste. Mam na my┼Ťli podniesienie wydajno┼Ťci segregowania ┼Ťmieci oraz recyklingu, a tak┼╝e stworzenie nowych mo┼╝liwo┼Ťci wymieniania produkt├│w ubocznych czy niepotrzebnych. Na Zachodzie, w ramach gospodarki zeroemisyjnej i zeroodpadowej, wprowadzane s─ů specjalne centra wymiany dla mieszka┼äc├│w. U nas dzia┼éa to jeszcze na zasadach ruch├│w oddolnych, koordynowanych przez organizacje pozarz─ůdowe, ale mo┼╝na si─Ö spodziewa─ç podobnych aktywno┼Ťci ze strony samorz─ůd├│w. Poza tym na znaczeniu b─Ödzie przybiera─ç rolnictwo miejskie, na razie kojarzone z tradycyjnymi ogrodami dzia┼ékowymi. Ale s─ů ju┼╝ ogrody spo┼éeczno┼Ťciowe, tak┼╝e w USA i Europie Zachodniej, gdzie miasta s─ů przecie┼╝ znacznie bogatsze ni┼╝ w Polsce. Ludzie coraz cz─Ö┼Ťciej chc─ů mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, sk─ůd pochodzi ┼╝ywno┼Ť─ç, chc─ů j─ů produkowa─ç dla poczucia niezale┼╝no┼Ťci i kontroli tego, co jedz─ů.

Brzmi to do┼Ť─ç prosto. A przychodz─ů Panu na my┼Ťl przyk┼éady zastosowanych na ┼Ťwiecie rozwi─ůza┼ä bardziej efektownych, zadziwiaj─ůcych?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e w Polsce wci─ů┼╝ czym┼Ť bardzo dziwnym mo┼╝e by─ç to, ┼╝e w wielu miastach Europy Zachodniej po┼éowa mieszka┼äc├│w porusza si─Ö na rowerach ÔÇô tak jest cho─çby w Kopenhadze czy Amsterdamie. To wszystko s─ů rzeczy bardzo proste, ale dzia┼éaj─ůce.

Jaka jest realna skala oddzia┼éywania tego typu zmian? Czy chodzi o to, ┼╝eby lokalnie ┼╝y┼éo nam si─Ö odrobin─Ö lepiej, zdrowiej i czy┼Ťciej, czy te┼╝ dzia┼éania proekologiczne miast mog─ů wp┼éywa─ç na klimat i ┼Ťrodowisko w szerokim wymiarze?

Dzia┼éania podejmowane w skali miast maj─ů charakter przede wszystkim lokalny, bo jednak ilo┼Ť─ç zieleni w miastach jest niepor├│wnywalnie mniejsza ni┼╝ poza ich granicami. Ale to s─ů bardzo wa┼╝ne sprawy, bowiem dotycz─ů one adaptacji do zmian klimatu. Je┼Ťli spodziewamy si─Ö wzrostu temperatur na ┼Ťwiecie, to w miastach b─Ödzie on odczuwany w najwi─Ökszym stopniu. Wybetonowane powierzchnie poch┼éaniaj─ů ciep┼éo, a potem je oddaj─ů, co sprawia, ┼╝e powietrze nagrzewa si─Ö jeszcze bardziej ÔÇô zjawisko to nazywa si─Ö ÔÇ×miejsk─ů wysp─ů ciep┼éaÔÇŁ. Tereny zieleni obni┼╝aj─ů temperatur─Ö. Zatrzymuj─ů te┼╝ wod─Ö, zatem podnosz─ů wilgotno┼Ť─ç powietrza. To ma bardzo du┼╝e znaczenie w kontek┼Ťcie zmian klimatycznych, dzi─Öki temu jako┼Ť─ç ┼╝ycia w mie┼Ťcie mo┼╝e pozosta─ç zno┼Ťna. I to jest ten kluczowy argument, bo na to, ┼╝e ziele┼ä w miastach b─Ödzie poch┼éania─ç szczeg├│lnie du┼╝o dwutlenku w─Ögla nie ma co liczy─ç. Natomiast w tym wymiarze istotne jest, aby ogranicza─ç jego emisj─Ö, redukuj─ůc ruch samochod├│w czy wymieniaj─ůce piece w─Öglowe na czystsze ┼║r├│d┼éa ciep┼éa.

D─ů┼╝─ůc do ograniczenia ruchu samochod├│w, a jednocze┼Ťnie uatrakcyjnienia przestrzeni miejskich, likwiduje si─Ö miejsca parkingowe, zast─Öpuj─ůc je szerszymi chodnikami, trawnikami, kwietnikami etc. Z drugiej strony przebija si─Ö wyra┼║nie s┼éyszalny g┼éos, ┼╝e to utrudnia ┼╝ycie w mie┼Ťcie, ┼╝e zabija biznesÔÇŽ

Na pewno nie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e brak miejsc parkingowych zabija biznes. Bo to akurat zbadano w wielu miastach na ┼Ťwiecie i dowiedziono, ┼╝e przedsi─Öbiorcy korzystaj─ů ze zwi─Ökszenia dost─Öpno┼Ťci pieszej, z tego, ┼╝e mo┼╝na porusza─ç si─Ö po danym obszarze. Natomiast je┼Ťli chodzi o kwesti─Ö mieszkania, istotne jest, aby za zmianami infrastrukturalnymi sz┼éy te┼╝ inne, dotycz─ůce cho─çby jako┼Ťci i dost─Öpno┼Ťci transportu publicznego. Rozwi─ůzanie stanowi─ů te┼╝ parkingi kubaturowe. Oczywi┼Ťcie wa┼╝ne s─ů r├│wnie┼╝ zmiany kulturowe dotycz─ůce ┼Ťwiadomo┼Ťci mieszka┼äc├│w miast.

A jaki jest ten stan ┼Ťwiadomo┼Ťci na dzi┼Ť? Na ile to, o czym rozmawiamy, jest szeroko przyj─Öt─ů postaw─ů, a na ile abstrakcyjn─ů i narzucan─ů odg├│rnie ide─ů?

Na pewno wci─ů┼╝ silnie ┼Ťcieraj─ů si─Ö dwie grupy: przeciwnik├│w i zwolennik├│w rozwi─ůza┼ä przyjaznych dla ┼Ťrodowiska. To kwestia balansu mi─Ödzy interesem prywatnym a publicznym oraz zrozumienia problem├│w, kt├│re przed nami stoj─ů, wyzwa┼ä globalnych zwi─ůzanych z klimatem. Cz─Ö┼Ť─ç miesza┼äc├│w opiera si─Ö zmianom, ale cz─Ö┼Ť─ç przyjmuje je z du┼╝ym zainteresowaniem i otwarto┼Ťci─ů.

Piotr Brz├│zka