Ze stresem ┼╝yjemy na co dzie┼ä. Z do┼Ťwiadczenia zna go ka┼╝dy z nas, ale niewielu potrafi wyja┼Ťni─ç, czym jest. Nic dziwnego, poniewa┼╝ do tej pory nie uda┼éo si─Ö go uj─ů─ç w ramy jednoznacznej definicji. Stres ujmowany jest w znaczeniu psychologicznym, medycznym, socjologicznym. Mo┼╝na go zdefiniowa─ç jako z┼éo┼╝on─ů reakcj─Ö organizmu na r├│┼╝norodne czynniki, zwane stresorami, kt├│ra prowadzi do zaburzenia homeostazy, nazywanej przez medyk├│w stanem r├│wnowagi wewn─Ötrznej ca┼éego organizmu.┬á

Najcz─Ö┼Ťciej stres pojawia si─Ö na skutek zagro┼╝enia lub niemo┼╝no┼Ťci realizowania wa┼╝nych cel├│w. Zwykle kojarzony jest z czym┼Ť negatywnym, tymczasem ma tak┼╝e pozytywny wp┼éyw na cz┼éowieka. Kr├│tkotrwa┼éy dzia┼éa mobilizuj─ůco, stymuluje do ┼╝ycia. Bez niego popadliby┼Ťmy w marazm. Z kolei d┼éugotrwa┼éy dzia┼éa na organizm destrukcyjnie, prowadz─ůc do wielu chor├│b: nadci┼Ťnienia t─Ötniczego, zawa┼éu serca, obni┼╝onej odporno┼Ťci, bezsenno┼Ťci, depresji.┬á

Z bada┼ä wynika, ┼╝e Polacy s─ů bardzo zestresowanym narodem. Co pi─ůty mieszkaniec Polski przyznaje, ┼╝e stres towarzyszy mu ka┼╝dego dnia. Zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç nie wie, jak sobie z nim poradzi─ç. Istnieje wiele metod radzenia sobie ze stresorami ÔÇô sport, masa┼╝, medytacja, relaksuj─ůca muzyka, sen. Obecnie sw├│j renesans prze┼╝ywaj─ů ro┼Ťlinne adaptogeny, kt├│re w medycynie Dalekiego Wschodu znane s─ů od tysi─Öcy lat jako panaceum na napi─Öcie nerwowe, a w Europie zaczynaj─ů rozkwita─ç na tym polu.┬á

Kr├│tka historia adaptogen├│w

Z ro┼Ťlinnych adaptogen├│w, u┼éatwiaj─ůcych przystosowanie si─Ö do niekorzystnych warunk├│w ┼Ťrodowiskowych, ludzie korzystali od tysi─Öcy lat. Sam Czyngis-chan mia┼é nakaza─ç ┼╝o┼énierzom jedzenie ro┼Ťlin adaptogennych, aby byli bardziej wytrzymali w walce. Jednak┼╝e dopiero w latach 40. ubieg┼éego wieku temu zagadnieniu zacz─Öli si─Ö przygl─ůda─ç naukowcy. Terminu adaptogen po raz pierwszy u┼╝y┼é rosyjski naukowiec Nikolai Lazarev w 1947 roku. Natomiast w latach 50. farmaceuta i lekarz medycyny holistycznej Israel Breckham, tak┼╝e pochodz─ůcy z Rosji, poda┼é jego definicj─Ö. Adaptogeny sta┼éy si─Ö substancjami pochodzenia ro┼Ťlinnego, kt├│re s─ů nieszkodliwe i wykazuj─ů normalizuj─ůcy wp┼éyw na ustr├│j cz┼éowieka. Przede wszystkim wzmacniaj─ů organizm w walce ze stresem, a w efekcie pomagaj─ů zachowa─ç wewn─Ötrzn─ů r├│wnowag─Ö.┬á

W latach 70. ubieg┼éego wieku ro┼Ťliny adaptogenne zacz─Öto wykorzystywa─ç w sporcie. Za┼╝ywali je rosyjscy sportowcy szykuj─ůcy si─Ö na olimpiad─Ö w Monachium, a w latach 90. zacz─Öli z nich korzysta─ç tak┼╝e olimpijczycy z USA oraz Chin.┬á

Mimo up┼éywu 70 lat mechanizm dzia┼éania adaptogen├│w na cz┼éowieka nie jest jeszcze dok┼éadnie poznany. Stres ma bowiem r├│┼╝ne ┼║r├│d┼éa, a dodatkowo mo┼╝e wp┼éywa─ç na niemal ka┼╝dy uk┼éad narz─ůd├│w ÔÇô nerwowy, immunologiczny, hormonalny, sercowo-naczyniowy, pokarmowy itd. Co wi─Öcej, tak┼╝e reakcja na stres pozostaje kwesti─ů indywidualn─ů. Naukowcy s─ů jednak przekonani, ┼╝e adaptogeny dzia┼éaj─ů na organizm na poziomie kom├│rkowym (poprzez enzymy) oraz narz─ůdowym (poprzez hormony). W ten spos├│b przyczyniaj─ů si─Ö nie tylko do ┼éatwiejszego przystosowania si─Ö do stresuj─ůcych sytuacji, ale tak┼╝e wzmacniaj─ů odporno┼Ť─ç, redukuj─ů poziom l─Öku, zwi─Ökszaj─ů energi─Ö oraz poprawiaj─ů koncentracj─Ö.┬á

Koj─ůca ashwagandha

Wyr├│┼╝nia si─Ö co najmniej 20 ro┼Ťlin o w┼éa┼Ťciwo┼Ťciach adaptogennych. Jedn─ů z popularniejszych w Europie jest ashwagandha (Withania somnifera), nazywana te┼╝ witani─ů ospa┼é─ů. Ro┼Ťlina wywodzi si─Ö z Indii, Pakistanu i Sri Lanki. Zaliczana jest do adaptogen├│w uspokajaj─ůcych, polecanych na bezsenno┼Ť─ç, zw┼éaszcza spowodowan─ů stresem, a tak┼╝e stany depresyjne oraz l─Ökowe. Zawiera du┼╝─ů ilo┼Ť─ç ┼╝elaza, dlatego jest polecana jako ┼Ťrodek wspomagaj─ůcy leczenie anemii. Ashwagandha jest tak┼╝e uwa┼╝ana za skuteczn─ů w leczeniu niedoczynno┼Ťci tarczycy, poniewa┼╝ reguluje funkcje dokrewne organizmu. Uwa┼╝a si─Ö ponadto, ┼╝e wywiera korzystny wp┼éyw na odporno┼Ť─ç. Co ciekawe, w Indiach witania ospa┼éa jest wykorzystywana w badaniach klinicznych z dziedziny onkologii.┬á

Pobudzaj─ůcy ┼╝e┼ä-sze┼ä

┼╗e┼ä-sze┼ä azjatycki (Panax ginseng) cieszy si─Ö najwi─Ökszym zainteresowaniem naukowc├│w badaj─ůcych adaptogeny i jest tak┼╝e zaliczany do najstarszych ro┼Ťlin leczniczych medycyny dalekowschodniej. Bylina ro┼Ťnie naturalnie w p├│┼énocno-wschodnich Chinach, Japonii i na wschodzie Rosji. Korze┼ä ┼╝e┼ä-szenia od najdawniejszych lat by┼é wykorzystywany jako ┼Ťrodek dostarczaj─ůcy energii witalnej, a tak┼╝e wspieraj─ůcy potencj─Ö. Ponadto uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e Panax ginseng wykazuje korzystne dzia┼éanie przeciwmia┼╝d┼╝ycowe poprzez obni┼╝anie z┼éego cholesterolu (LDL), a podnoszenie dobrego (HDL). Do tego ma zwi─Öksza─ç odporno┼Ť─ç organizmu na zaka┼╝enia bakteryjne i wirusowe.┬á

Regeneruj─ůcy r├│┼╝eniec

Do rosn─ůcych naturalnie w Polsce adaptogen├│w zaliczany jest r├│┼╝eniec g├│rski (Rhodiola rosea), kt├│ry wyst─Öpuje w Bieszczadach, Tatrach i Sudetach, ale w pojedynczych skupiskach, dlatego jest obj─Öty ochron─ů. Ro┼Ťlina ro┼Ťnie jednak w wielu innych rejonach ┼Ťwiata, przede wszystkim w Ameryce P├│┼énocnej i Azji. Korze┼ä r├│┼╝e┼äca g├│rskiego to surowiec zielarski, stosowany na zm─Öczenie zar├│wno fizyczne, jak i psychiczne, a tak┼╝e na migren─Ö. Dodatkowo jest wykorzystywany jako ┼Ťrodek poprawiaj─ůcy koncentracj─Ö, pami─Ö─ç i refleks.