Ludzki dramat milion贸w Ukrai艅c贸w i zniszczenie gospodarki rozwijaj膮cego si臋 do niedawna kraju to nie s膮 jedyne konsekwencje brutalnej wojny za nasz膮 wschodni膮 granic膮. Coraz wi臋cej m贸wi si臋 o ma艂o oczywistych, a niezwykle dojmuj膮cych nast臋pstwach zwi膮zanych z zanieczyszczeniem 艣rodowiska oraz o ich d艂ugofalowym wp艂ywie na klimat tej cz臋艣ci Europy.

Ukraina p艂onie i zamienia si臋 w pustyni臋, dos艂ownie i na wielkim obszarze. Ka偶dego dnia na miasta, wsie, sk艂ady paliw i broni, zak艂ady przemys艂owe oraz skryte w艣r贸d las贸w i p贸l okopy spadaj膮 niezliczone ilo艣ci pocisk贸w 鈥 szacuje si臋, 偶e armia rosyjska mo偶e ich u偶ywa膰 nawet do 60 tysi臋cy dziennie. Do tego nale偶y doda膰 miny, bomby lotnicze czy zniszczenia powodowane ruchem wojsk zmechanizowanych. A przecie偶 broni膮cy si臋 i kontratakuj膮cy Ukrai艅cy tak偶e, chc膮c nie chc膮c, dokonuj膮 ogromnych zniszcze艅.

Efekty tego s膮 dramatyczne nie tylko dla ludzi i gospodarki, ale te偶 艣rodowiska naturalnego. W艣r贸d problem贸w, z kt贸rymi zmaga si臋 Ukraina, mo偶na wymieni膰 gigantyczne po偶ary, ale te偶 miliony ton unosz膮cych si臋 ku atmosferze toksycznych gaz贸w, ska偶enie w贸d i gleb, zniszczenie zasob贸w le艣nych, 艣mier膰 zwierz膮t i przerwanie naturalnych ekosystem贸w, w kt贸rych dotychczas bytowa艂y. Skutki wojny odczuwane s膮 nawet w Morzu Czarnym 鈥 prawdopodobn膮 przyczyn膮 wyj膮tkowo wysokiej 艣miertelno艣ci 偶yj膮cych tam delfin贸w s膮 fale akustyczne emitowane przez sonary operuj膮cych w tym rejonie okr臋t贸w podwodnych.

Ukraina ju偶 zapowiada, 偶e po wojnie b臋dzie si臋 domaga膰 przed s膮dami gigantycznych odszkodowa艅 od naje藕d藕cy. Nawet je艣li jednak starania te zako艅czy艂yby si臋 sukcesem (co dzi艣 wydaje si臋 w膮tpliwe), w wielu przypadkach mog艂aby to by膰 jedynie finansowa rekompensata za poniesione straty, bez realnej mo偶liwo艣ci ich naprawy w perspektywie jednego czy dw贸ch pokole艅. Chodzi mi臋dzy innymi o odtworzenie prastarych drzewostan贸w czy 艣rodowisk bytowania niekt贸rych gatunk贸w fauny.

Powietrze rozgrzane do czerwono艣ci

W pierwszych dniach wojny oczy ca艂ego 艣wiata zwr贸cone by艂y nie tylko na Kij贸w, ale te偶 na znajduj膮c膮 si臋 na p贸艂noc od ukrai艅skiej stolicy dawn膮 elektrowni臋 atomow膮 w Czarnobylu. Mimo ogromnego zagro偶enia, w jej okolicach dosz艂o do star膰 wojennych. Szcz臋艣liwie nie wykryto w zwi膮zku z tym istotnego wzrostu promieniowania radioaktywnego. Wok贸艂 ska偶onej strefy rozgorza艂y jednak niszczycielskie po偶ary, obejmuj膮ce tysi膮ce hektar贸w las贸w. W ten spos贸b zniszczone zosta艂y cenne zasoby przyrodnicze. Dosz艂o te偶 do rozgrzania powietrza na ogromn膮 skal臋. A przecie偶 nale偶y mie膰 na uwadze, 偶e nie by艂o to wydarzenie jednostkowe. Po偶ar贸w w ogarni臋tej wojn膮 Ukrainie zap艂on臋艂o bez liku 鈥 setki wi臋kszych i tysi膮ce mniejszych. 艁膮czny ich wp艂yw na klimat mo偶e ju偶 by膰 zauwa偶alny.

W szczeg贸lno艣ci warto zwr贸ci膰 uwag臋 na po偶ary, kt贸re rozgorza艂y w wyniku ostrza艂u i bombardowa艅 zak艂ad贸w przemys艂owych produkuj膮cych chemikalia, a tak偶e r贸偶nego typu baz i paliw. W tym przypadku opr贸cz wysokich temperatur problem stanowi膮 ogromne ilo艣ci toksycznych substancji uwalnianych do atmosfery, a tak偶e wnikaj膮cych w gleb臋 i przedostaj膮cych si臋 do w贸d gruntowych, rzek i jezior.

Mia艂o by膰 mniej w臋gla, a b臋dzie wi臋cej?

Od lat Europa stawia sobie za cel odej艣cie od paliw kopalnych jako 藕r贸d艂a energii. Na cenzurowanym w szczeg贸lno艣ci by艂y elektrownie i elektrociep艂ownie oparte na w臋glu, powszechnie uznane za przestarza艂e i wysokoemisyjne. Wojna w Ukrainie postawi艂a decydent贸w w nowej, nieoczekiwanej sytuacji. Realia geopolityczne sprawi艂y, i偶 priorytetem sta艂o si臋 przede wszystkim uniezale偶nienie si臋 od dostaw rosyjskiego gazu. Wymusza to istotn膮 zmian臋 polityki. Przej艣cie na odnawialne, zeroemisyjne 藕r贸d艂a energii nadal jest celem nadrz臋dnym, lecz droga do niego sta艂a si臋 d艂u偶sza i bardziej wyboista. Wobec niemo偶no艣ci zaspokojenia wszystkich potrzeb, wielu ekspert贸w opowiada si臋 za szerszym wykorzystaniem w臋gla, przynajmniej w okresie przej艣ciowym. Postuluje si臋 wprawdzie szybk膮 modernizacj臋 elektrowni wykorzystuj膮cych ten rodzaj paliwa, tak by by艂y one mniej inwazyjne dla 艣rodowiska i klimatu, niemniej wdro偶enie takiej polityki b臋dzie swego rodzaju krokiem wstecz. Dlatego te偶 za艂o偶enie to ju偶 teraz jest krytykowane przez polityk贸w, ekspert贸w i aktywist贸w proekologicznych, kt贸rzy zarzucaj膮 cyniczne wykorzystywanie pretekstu, jakim jest wojna, do spowolnienia tempa zmian transformacji energetycznej.

Wojna brudzi i鈥 oczyszcza

Podkre艣la si臋, 偶e ruch tysi臋cy ci臋偶kich maszyn bojowych nap臋dzanych hektolitrami paliwa 鈥 czo艂g贸w, transporter贸w, dzia艂 samobie偶nych, samolot贸w, 艣mig艂owc贸w 鈥 r贸wnie偶 przyczynia si臋 do wzrostu emisji dwutlenku w臋gla i innych niepo偶膮danych substancji, wp艂ywaj膮cych na klimat. Z drugiej jednak strony nale偶y podkre艣li膰, 偶e kwestia ta nie jest bynajmniej tak jednoznaczna, jak z pozoru mog艂oby si臋 wydawa膰. Jednocze艣nie bowiem mamy do czynienia z zamarciem du偶ej cz臋艣ci ukrai艅skiej gospodarki i szeroko rozumianego 偶ycia spo艂ecznego, co z kolei przek艂ada si臋 ujemnie na emisyjno艣膰. Wiele zak艂ad贸w przesta艂o w og贸le istnie膰 lub zaprzesta艂o produkcji. Zdecydowanie mniejszy jest te偶 ruch pasa偶erski i transportowy, zar贸wno l膮dowy, jak i powietrzny. Niebo nad Ukrain膮 jest wy艂膮czone dla samolot贸w pasa偶erskich, w dodatku funkcjonuj膮 powa偶ne ograniczenia je艣li chodzi o loty z Rosji i do Rosji. W zwi膮zku z dzia艂aniami wojennymi cz臋艣膰 obywateli Ukrainy zaprzesta艂a aktywno艣ci zawodowej i towarzyskiej, ograniczaj膮c tym samym u偶ywanie samochod贸w. Zaburzone s膮 te偶 艂a艅cuchy dostaw, realizowane przez auta ci臋偶arowe. Niekt贸re domostwa 鈥 to brutalna prawda 鈥 przesta艂y istnie膰, nie zu偶ywaj膮 wi臋c energii elektrycznej i cieplnej oraz wody. Mieszka艅cy pozosta艂ych za艣 poddani s膮 wojennemu re偶imowi, kt贸ry zak艂ada oszcz臋dzanie pr膮du czy wymusza okresowe zaciemnienia, minimalizuj膮ce ryzyko ostrza艂u i nalot贸w. Spada te偶 konsumpcja, co dodatkowo hamuje produkcj臋 przemys艂ow膮 鈥 efektem tego jest zmniejszenie poziomu emitowanych zanieczyszcze艅.