Ju偶 blisko 28 miliard贸w dolar贸w wart jest przemys艂 hodowli 艂ososia, jednej z ulubionych ryb mieszka艅c贸w r贸偶nych zak膮tk贸w 艣wiata, w tym Polski. Tymczasem okazuje si臋, 偶e hodowle 艂ososia wyrz膮dzaj膮 wiele szk贸d 艣rodowisku, a tak偶e naszemu zdrowiu.

Hodowli tej ryby i jej skutkom przyjrza艂a si臋 para ameryka艅skich dziennikarzy 艣ledczych i zarazem ma艂偶e艅stwo 鈥 Catherine Collins oraz Douglas Frantz, kt贸rzy wydali ksi膮偶k臋 pod wiele m贸wi膮cym tytu艂em 鈥濿ojny 艂ososiowe: mroczna prawda o naszej ulubionej rybie鈥.

鈥 Byli艣my zaskoczeni i nadal jeste艣my zaskoczeni tym, jak ma艂o ludzie wiedz膮 o 艂ososiu, kt贸rego kupuj膮 na targach lub jedz膮 w restauracjach 鈥 tak Douglas Frantz t艂umaczy艂 genez臋 powstania ksi膮偶ki w wywiadzie dla portalu Salon.com. 鈥 Szczerze m贸wi膮c, m膮drzy ludzie nie maj膮 poj臋cia o szkodach 艣rodowiskowych powodowanych przez otwarte hodowle 艂ososia ani o potencjalnych zagro偶eniach dla zdrowia wynikaj膮cych ze spo偶ywania ryb, kt贸re mog膮 zawiera膰 zanieczyszczenia.

Ch贸w klatkowy

Autorzy ksi膮偶ki zwracaj膮 uwag臋 na to, 偶e hodowle 艂ososia z otwartymi sieciami to p艂ywaj膮ce gniazda. Ka偶da farma sk艂ada si臋 zazwyczaj z 10 do 12 klatek, zwanych r贸wnie偶 kojcami, wykonanych z twardej, plastikowej siatki. Umo偶liwia to przep艂yw pr膮d贸w oceanicznych, a jednocze艣nie chroni przed drapie偶nikami. W ka偶dej klatce mie艣ci si臋 do 100 tys. ryb, a w jednym miejscu mo偶e znajdowa膰 si臋 nawet milion 艂ososi.

鈥 Wed艂ug bada艅 ekskrementy, nadmiar paszy i pozosta艂o艣ci chemiczne z jednego gospodarstwa mog膮 r贸wna膰 si臋 odpadom wytwarzanym przez miasto licz膮ce 65 tys. mieszka艅c贸w 鈥 podkre艣la w wywiadzie wsp贸艂autor ksi膮偶ki. 鈥 Ale 艣cieki miejskie s膮 oczyszczane, podczas gdy hodowla 艂ososia po prostu pozwala, aby odpady dryfowa艂y na dno morskie, tworz膮c toksyczny gulasz, kt贸ry mo偶e zniszczy膰 偶ycie morskie na setki metr贸w.

Zagro偶e艅 jest zreszt膮 wi臋cej 鈥 hodowle tych ryb s膮 lokowane na szlakach migracji dzikiego 艂ososia. Z farm pochodz膮 paso偶yty i patogeny, kt贸re s膮 zagro偶eniem dla m艂odego, dzikiego 艂ososia migruj膮cego z rzek do oceanu. Jednym z nich s膮 wszy morskie, kt贸re przyczepiaj膮 si臋 do m艂odych migruj膮cych 艂ososi i mog膮 je zabi膰. Na dodatek hodowla 艂ososi w Ameryce P贸艂nocnej bardzo szkodzi mieszka艅com Afryki, zw艂aszcza w cz臋艣ci zachodniej.

鈥 艁ososie s膮 mi臋so偶ercami, a g艂贸wnym sk艂adnikiem ich paszy s膮 ma艂e ryby pastewne, takie jak sardynki, sardele i makrele 鈥 m贸wi Catherine Collins. 鈥 W pocz膮tkach hodowli potrzeba by艂o nawet trzech funt贸w dzikich ryb, aby wyhodowa膰 funt 艂ososia. Post臋py w produkcji m膮czki rybnej poprawi艂y stosunek paszy, ale poniewa偶 hodowla 艂ososia dramatycznie wzros艂a na ca艂ym 艣wiecie, zwi臋kszy艂o si臋 r贸wnie偶 zapotrzebowanie na dzikie ryby pastewne. Wp艂yw jest najbardziej widoczny wzd艂u偶 wybrze偶a Atlantyku w Afryce Zachodniej o d艂ugo艣ci 3400 mil, gdzie ogromne trawlery zbieraj膮 tysi膮ce ton tych ma艂ych ryb, by przetworzy膰 je na m膮czk臋 rybn膮 i olej rybny, a nast臋pnie karmi膰 ni膮 艂ososie, kt贸re l膮duj膮 na sto艂ach w bogatszych krajach.

Catherine Collins podkre艣la, 偶e dla mieszka艅c贸w Afryki Zachodniej to katastrofa, o czym 艣wiadcz膮 dane z Organizacji Narod贸w Zjednoczonych. Wynika z nich, 偶e po艂owa zasob贸w rybnych w tym rejonie jest przetrzebiona i grozi im za艂amanie. Na dodatek a偶 40 proc. trawler贸w dzia艂a nielegalnie. Rybacy pracuj膮cy na w艂asne potrzeby odnotowali wi臋c gwa艂towny spadek po艂ow贸w. Kobiety, kt贸re przetwarzaj膮 i sprzedaj膮 ryby na lokalnych rynkach, nie mog膮 ju偶 zarabia膰 na 偶ycie. W jednym z najbiedniejszych region贸w 艣wiata wzrasta brak bezpiecze艅stwa 偶ywno艣ciowego.

Jemy i si臋 trujemy

Jak zaznacza Przemys艂aw 膯wik, dziennikarz portalu SmogLab, pasza jest jednym z czynnik贸w hodowli 艂ososia, kt贸ry jest zagro偶eniem nie tylko dla dzikich ryb, ale mo偶e tak偶e mie膰 negatywny wp艂yw na ludzkie zdrowie. W Norwegii pasz膮 jest suchy pellet, produkowany m.in. z m膮czki z ryb po艂awianych w Ba艂tyku. Tymczasem Ba艂tyk to jedno z najbardziej zanieczyszczonych m贸rz na 艣wiecie. Do paszy dodaje si臋 konserwant 鈥 etoksychin臋, czyli przeciwutleniacz na bazie chinoliny. Z cz臋艣ci bada艅 wynika, 偶e mo偶e uszkadza膰 w膮trob臋 i DNA.

鈥 艁ososie, kt贸re trafiaj膮 na nasze sto艂y, hodowane s膮 w toksycznej zupie 鈥 zaznacza Przemys艂aw 膯wik. 鈥 W 2022 roku dwie farmy w po艂udniowej Tasmanii zu偶y艂y ponad ton臋 antybiotyk贸w do opanowania choroby, kt贸ra sia艂a spustoszenie w stadzie.

Mimo to 艂ososiowy biznes rozwija si臋 w najlepsze. Wi臋kszo艣膰 z nas wci膮偶 偶yje w przekonaniu, 偶e 艂oso艣 norweski to towar z zupe艂nie innej ligi ni偶 wietnamska panga. Nieco lepiej poinformowani klienci sklep贸w rybnych si臋gaj膮 po 艂ososia szkockiego lub atlantyckiego. Niestety, dwa ostatnie warianty nie stanowi膮 zdrowszej alternatywy dla 艂ososia norweskiego. 艁oso艣 atlantycki to po prostu najcz臋艣ciej hodowany gatunek 艂ososia, zwany tak偶e pospolitym, europejskim, a tak偶e szlacheckim. Podobnie jest z 艂ososiem szkockim, kt贸ry od norweskiego r贸偶ni si臋 krajem pochodzenia, ale nie sposobem pozyskiwania. W Wielkiej Brytanii od lat nie prowadzi si臋 komercyjnych po艂ow贸w 艂ososia, ca艂a produkcja pochodzi z farm.

Czy jest szansa dla 艂ososia?

Catherine Collins i jej m膮偶 uwa偶aj膮, 偶e hodowl臋 艂ososia mo偶na zreformowa膰 pod warunkiem, 偶e opinia publiczna za偶膮da, aby 艂oso艣 by艂 hodowany w zdrowszy i przyjazny dla 艣rodowiska spos贸b.

鈥 Faktem jest, 偶e hodowla 艂ososia, jak to by艂o praktykowane do niedawna, jest biznesem na darmo 鈥 m贸wi Douglas Frantz. 鈥 W wi臋kszo艣ci kraj贸w hodowle 艂ososia bezkarnie korzystaj膮 z linii brzegowej i wody, p艂ac膮c niewiele za dzier偶aw臋 stanowisk i nic za usuwanie szk贸d, kt贸re wyrz膮dzaj膮. W pogoni za zyskiem mi臋dzynarodowe korporacje stoj膮ce za hodowl膮 艂ososia wykorzystuj膮 zasoby publiczne i ignoruj膮 zdrowie publiczne.

Aby co艣 si臋 zmieni艂o, konsumenci musz膮 zrozumie膰 ryzyko i korzy艣ci wynikaj膮ce ze spo偶ywania 艂ososia hodowlanego. Oznacza to wi臋ksz膮 przejrzysto艣膰 ze strony sklep贸w spo偶ywczych, restauracji i hodowc贸w 艂ososia.

鈥 Co艣 w rodzaju kodu QR na 艂ososiu powinno pokaza膰, gdzie i jak zosta艂 wyhodowany oraz jakie chemikalia s膮 obecne w wodzie i paszy 鈥 t艂umaczy Catherine Collins. 鈥 Indywidualn膮 odpowiedzialno艣膰 nale偶y prze艂o偶y膰 na skoordynowane dzia艂ania. Wykszta艂ceni konsumenci mog膮 po艂膮czy膰 si艂y z grupami ekologicznymi, naukowcami i reformatorami rz膮dowymi, aby stworzy膰 ruch, kt贸ry wymaga od hodowc贸w 艂ososia ochrony 艣rodowiska i zapewnienia zdrowia ryb, kt贸re sprzedaj膮.

Trzecie zadanie nale偶y do rz膮d贸w w krajach, w kt贸rych hodowany jest 艂oso艣. Powinny przesta膰 faworyzowa膰 interesy gospodarcze przemys艂u, a skupi膰 si臋 na ochronie 艣rodowiska i zdrowia publicznego. Mo偶na np. hodowa膰 艂ososia w du偶ych zbiornikach na l膮dzie 鈥 przy u偶yciu przefiltrowanej i poddanej recyklingowi wody. Nie potrzeba w贸wczas nadmiernych 艣rodk贸w chemicznych ani antybiotyk贸w, poniewa偶 jako艣膰 wody jest kontrolowana. I nie zagra偶a to dzikiemu 艂ososiowi ani innym organizmom morskim, poniewa偶 ryby nie trafiaj膮 do oceanu. Catherine i Douglas uwa偶aj膮, 偶e mo偶na wybra膰 lepsz膮 drog臋 i nadal nakarmi膰 艣wiat.