Wioska duch├│w ÔÇô takim mianem ┼Ťwiatowe media ochrzci┼éy po┼éo┼╝on─ů w p├│┼énocno-zachodniej Hiszpani mie┼Ťcin─Ö Aceredo, odkryt─ů przez... susz─Ö. Osada, planowo zalana wod─ů w 1992 roku, trzydzie┼Ťci lat p├│┼║niej niespodziewanie wy┼éoni┼éa si─Ö z opad┼éych w├│d sztucznego jeziora, z miejsca staj─ůc si─Ö atrakcj─ů turystyczn─ů, ale te┼╝ ponurym symbolem globalnego kryzysu klimatycznego i jego katastrofalnych nast─Öpstw.

Od kilku miesi─Öcy do Aceredo ┼Ťci─ůgaj─ů tury┼Ťci, dziennikarze, dawni mieszka┼äcy oraz r├│┼╝nej ma┼Ťci aktywi┼Ťci, by na w┼éasne oczy zobaczy─ç ghost village. Jedni ze zwyk┼éej ciekawo┼Ťci, inni w poszukiwaniu sp├│┼║nionej refleksji. St─ůpaj─ů po suchej i sp─Ökanej ziemi, krocz─ů mi─Ödzy ruinami dom├│w ÔÇô niekt├│re z nich s─ů nawet w dobrym stanie, wszak od zalania min─Ö┼éy ledwie trzy dekady. W├│wczas to na rzece Lima, w pobli┼╝u portugalsko-hiszpa┼äskiej granicy, wybudowano ogromn─ů zapor─Ö, a na Aceredo sp┼éyn─Ö┼éy hektolitry wody, tworz─ůc zbiornik Encoro de Lindoso. Wie┼Ť przesta┼éa istnie─ç, wydawa─ç si─Ö mog┼éo, ┼╝e na zawsze. Jednak natura dopisa┼éa do tej historii nieprzewidziany ci─ůg dalszy. A w┼éa┼Ťciwie natura pospo┼éu z ┬ácz┼éowiekiem. Miejscowe w┼éadze przyczyn wyschni─Öcia jeziora i odkrycia ruin wsi upatruj─ů w panuj─ůcej suszy (od d┼éugiego czasu deszcz jest na tych terenach prawdziw─ů rzadko┼Ťci─ů), ale te┼╝ w agresywnej eksploatacji w├│d zbiornika przez portugalsk─ů firm─Ö energetyczn─ů zarz─ůdzaj─ůc─ů akwenem...

Bez wody w całej Europie

Aceredo budzi du┼╝e emocje, a przecie┼╝ podobnych miejsc w ca┼éej Europie jest wiele i b─Ödzie jeszcze wi─Öcej. Susza degraduje kolejne obszary kontynentu, zmieniaj─ůc krajobraz i wymuszaj─ůc dramatyczne apele czy nawet urz─Ödowe nakazy dotycz─ůce oszcz─Ödzania wody. Tak jest we W┼éoszech, Francji, Niemczech, Polsce. W s┼éonecznej Italii wysycha najwi─Öksza rzeka tego kraju Pad, na kt├│rej notowane s─ů najni┼╝sze poziomy wody w historii; w wielu miejscach po jej dnie mo┼╝na chodzi─ç such─ů stop─ů. Przyczyn─ů tego s─ů mi─Ödzy innymi wyj─ůtkowo sk─ůpe opady ┼Ťniegu w Alpach tej zimy. Z tego samego powodu drastycznie obni┼╝y┼éa si─Ö tafla wielkich jezior, takich jak Garda czy Maggiore. R├│wnie dramatyczne zdj─Öcia docieraj─ů z Rzymu ÔÇô przep┼éywaj─ůcy przez Wieczne Miasto Tyber zaczyna przypomina─ç sadzawk─Ö. W wielu miejscach we W┼éoszech og┼éoszono ju┼╝ stan kl─Öski, podejmowane s─ů te┼╝ r├│┼╝nego typu dora┼║ne dzia┼éania, takie jak wy┼é─ůczenie miejskich fontann w Mediolanie. Wszystkie one jednak pozostaj─ů ÔÇô nomen omen ÔÇô kropl─ů w morzu potrzeb. Cierpi─ů mieszka┼äcy, straty notuje rolnictwo, skutki zaczyna odczuwa─ç gospodarka.

We Francji stan suszy jest ju┼╝ niemal naturalny, w 2022 roku r├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e... zacz─Ö┼éa si─Ö ona jeszcze wcze┼Ťniej, ni┼╝ zwykle, co obwie┼Ťci┼éa premier Elisabeth Borne, zapowiadaj─ůc pomoc finansow─ů dla tamtejszych rolnik├│w. W ca┼éym kraju gromadzone s─ů zapasy wody, a mieszka┼äcy wielu departament├│w zostali poproszeni o powstrzymanie si─Ö od takich czynno┼Ťci, jak mycie samochodu, podlewanie ogrodu czy nape┼énianie basenu.

Ciep┼éa woda w kranach? ┼╗eby by┼éa chocia┼╝ zimnaÔÇŽ

Susz─Ö czu─ç ju┼╝ tak┼╝e z pe┼én─ů moc─ů w Polsce. U progu lata z apelem o oszcz─Ödzanie wody wyst─ůpi┼éo ─çwier─ç tysi─ůca gmin. S─ů ju┼╝ miejsca, gdzie brakuje jej w kranach. Cierpi─ů mieszka┼äcy, a rolnicy zapowiadaj─ů, ┼╝e tegoroczne zbiory b─Öd─ů mniejsze i gorsze jako┼Ťciowo ÔÇô ro┼Ťliny bowiem dos┼éownie usychaj─ů na polach. Do g┼é├│wnych przyczyn tego stanu rzeczy zaliczy─ç mo┼╝na czerwcowe upa┼éy, ale te┼╝ niewielk─ů ilo┼Ť─ç opad├│w. Nie tylko deszczu, du┼╝e znaczenie ma te┼╝ praktycznie bez┼Ťnie┼╝na zima. Nie pierwsza w ostatnim czasie i zapewne nie ostatnia.

Do niedawna panowa┼éo potoczne przekonanie, ┼╝e Polska, jako kraj po┼éo┼╝ony w strefie klimatu umiarkowanego, cechuj─ůcy si─Ö stosunkowo du┼╝─ů ilo┼Ťci─ů dni deszczowych, pozostaje wzgl─Ödnie bezpieczna. Nic jednak bardziej mylnego. Eksperci podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e z mniejszym b─ůd┼║ wi─Ökszym nasileniem stan permanentnej suszy trwa w kraju de facto od dekady. Regularnie notowane s─ů d┼éu┼╝sze okresy bez opad├│w, cz─Östo te┼╝ dochodzi do obni┼╝enia poziomu rzek, jezior i staw├│w, a nawet w├│d gruntowych.┬á Nie inaczej jest tego lata. Z aktualizowanej na bie┼╝─ůco mapy, publikowanej na stronie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej wynika, ┼╝e stan suszy hydrologicznej (niski stan wody w ciekach i zbiornikach powierzchniowych) panuje na wi─Ökszym obszarze Polski Zachodniej, a tak┼╝e na ┼Ül─ůsku i w centralnej cz─Ö┼Ťci kraju, mi─Ödzy Warszaw─ů a W┼éoc┼éawkiem (stan na lipiec).

Warto te┼╝ w tym miejscu przywo┼éa─ç alarmuj─ůce informacje organizacji WWF, kt├│rej specjali┼Ťci podaj─ů, i┼╝ Polska ma jeden z najmniejszych zasob├│w wody w por├│wnaniu z innymi krajami Europy ÔÇô trzy razy ni┼╝szy, ni┼╝ ┼Ťrednia dla ca┼éej UE. Efektem suszy s─ů roczne straty polskiej gospodarki na poziomie oko┼éo 3 miliard├│w z┼éotych rocznie. St─ůd wezwanie WWF do natychmiastowych dzia┼éa┼ä systemowych.

Katastrofa wywołana własnymi rękoma

Od ponad ─çwier─ç wieku, 17 czerwca ka┼╝dego roku, obchodzony jest ┼Üwiatowy Dzie┼ä Walki z Pustynnieniem i Susz─ů, sygnowany przez Organizacj─Ö Narod├│w Zjednoczonych. ONZ przypomina, ┼╝e problem ten ma charakter globalny i gwa┼étownie nasilaj─ůcy si─Ö. Tylko bowiem od 2000 roku ilo┼Ť─ç oraz d┼éugo┼Ť─ç okres├│w suszy na kuli ziemskiej wzros┼éy o 29 procent. A b─Ödzie jeszcze gorzej. Eksperci organizacji szacuj─ů, ┼╝e w 2050 roku problem├│w zwi─ůzanych z susz─ů b─Ödzie do┼Ťwiadcza─ç 75 procent populacji Ziemi. Z tego powodu do bli┼╝szej lub dalszej migracji, w celu poszukiwania lepszych warunk├│w bytowych, mo┼╝e by─ç zmuszonych nawet 5,7 miliarda os├│b! Nietrudno przy tym pokusi─ç si─Ö o prost─ů refleksj─Ö, i┼╝ w du┼╝ej mierze sami sobie ten los gotujemy. Dzia┼éalno┼Ť─ç przemys┼éowa, rolnicza, energetyka, transport, urbanizacja oraz zwi─ůzane z tym zanieczyszczenie ┼Ťrodowiska, emisja gaz├│w cieplarnianych, zu┼╝ycie wody, wycinka ogromnych po┼éaci las├│w, betonowanie przestrzeni miejskich ÔÇô wszystko to wydatnie przyczynia si─Ö do suszy zar├│wno w spos├│b bezpo┼Ťredni, jak i po┼Ťredni, wp┼éywaj─ůc na zmian─Ö klimatu. ┼╗adne z podejmowanych dot─ůd dzia┼éa┼ä maj─ůcych na celu wyhamowanie niekorzystnych trend├│w nie przynios┼éo rezultatu i nie rokuje dobrze na przysz┼éo┼Ť─ç.

Piotr Brz├│zka