Nawet zdrowe jedzenie mo偶e nam nie s艂u偶y膰. Nawet najbardziej skrupulatnie przestrzegana dieta mo偶e nie zadzia艂a膰. Wszystko przez to, 偶e posi艂ki powinny by膰 dopasowane do naszych gen贸w. A nie zawsze tak jest. I cz臋sto nawet o tym nie wiemy. Wp艂ywem jedzenia na geny zajmuje si臋 nutrigenomika. To nowa, ale coraz popularniejsza dziedzina wiedzy z pogranicza genetyki i dietetyki. Naukowcy udowadniaj膮, 偶e osoby r贸偶ni膮ce si臋 mi臋dzy sob膮 genetycznie inaczej reaguj膮 na poszczeg贸lne potrawy. To natomiast przek艂ada si臋 zdrowie i rado艣膰 偶ycia.

Nutrigenomice przygl膮daj膮 si臋 m.in. naukowcy z Uniwersytetu 艁贸dzkiego. W艣r贸d nich jest dr Angela Dziedzic z Katedry Biochemii Og贸lnej Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska, kt贸ra szuka odpowiedzi na pytanie, jak jedzenie wp艂ywa na nasze geny. Docieka te偶, jak dieta mo偶e pom贸c w leczeniu oraz czy dziedziczymy po rodzicach upodobania 偶ywieniowe.

Przysz艂o艣膰 dietetyki ukryta w genach

Nutrigenomika nie jest jeszcze tak rozpowszechniona jak inne ga艂臋zie medycyny. Jednak jest coraz bardziej 鈥瀖odna鈥 i pr臋偶nie si臋 rozwija. Przez specjalist贸w jest okre艣lana jako przysz艂o艣膰 dietetyki. Kieruje si臋 w stron臋 medycyny spersonalizowanej. I tak na przyk艂ad osobom genetycznie obci膮偶onym ryzykiem zachorowania na cukrzyc臋 mo偶na zaleci膰 indywidualn膮 diet臋, by unikn膮膰 choroby. Wa偶ne jest tylko, 偶eby nie by艂y jeszcze w stanie przedcukrzycowym. Podobnie mo偶e by膰 z chorobami uk艂adu sercowo-naczyniowego oraz nowotworami. Wielu schorzeniom mo偶emy zapobiec, je艣li poznamy swoje geny.

Wed艂ug statystyk na 艣wiecie wi臋cej os贸b umiera z powodu jedzenia ni偶 g艂odu. Olivier De Schutter, sprawozdawca ONZ ds. 偶ywno艣ci, podkre艣la w swoich wypowiedziach, 偶e niew艂a艣ciwa dieta szkodzi nawet bardziej ni偶 palenie papieros贸w. Z nieodpowiedniego od偶ywiania powstaje r贸wnie偶 wiele chor贸b cywilizacyjnych. S膮 w艣r贸d nich m.in. cukrzyca, choroby uk艂adu kr膮偶enia, mia偶d偶yca i nowotwory.

Sprawd藕 geny w laboratorium

Nutrigenomika zajmuje si臋 indywidualnymi relacjami mi臋dzy 偶ywieniem a genami. Aby okre艣li膰 rzeczywisty wp艂yw diety na organizm, trzeba zajrze膰 do wn臋trza kom贸rek cz艂owieka i przeanalizowa膰 wp艂yw czynnik贸w 偶ywieniowych na aktywno艣膰 materia艂u genetycznego w kontek艣cie konkretnej osoby. Nutrigenomika bada, jak dieta zaburza r贸wnowag臋 mi臋dzy zdrowiem a chorob膮. Pr贸buje stworzy膰 profil diety spersonalizowanej wobec okre艣lonych cech organizmu, np. predyspozycji do wyst膮pienia danej choroby.

U r贸偶nych os贸b reakcja organizmu na ten sam posi艂ek mo偶e by膰 zupe艂nie odmienna. Dlatego trzeba skupi膰 si臋 na tym, co jest warto艣ciowe dla nas samych, czyli co powinny dostawa膰 nasze geny, a czego nie. Bo je艣li 藕le si臋 od偶ywiamy, to chorujemy. W specjalistycznych plac贸wkach i laboratoriach mo偶emy ju偶 zbada膰, co ukrywaj膮 nasze geny i na tej podstawie u艂o偶y膰 jad艂ospis. Prozdrowotna dieta idealna ma zwi臋kszy膰 profilaktyk臋 chor贸b.

Dieta ketogeniczna pod lup臋

Dr Angela Dziedzic zamierza przeprowadzi膰 badania na temat zale偶no艣ci pomi臋dzy genami a diet膮. Zale偶y jej na skupieniu si臋 na cia艂ach ketonowych i 艣rednio艂a艅cuchowych kwasach t艂uszczowych, a wi臋c na przebadaniu diety ketogenicznej. Ten spos贸b od偶ywiana budzi dzi艣 wiele kontrowersji w 艣wiecie nauki. G艂贸wne za艂o偶enia diety ketogenicznej to spo偶ywanie t艂uszcz贸w i wyeliminowanie w臋glowodan贸w. Nale偶y do tego znacznie ograniczy膰 posi艂ki zawieraj膮ce cukier, tak偶e owoce i warzywa. Dr Dziecic uwa偶a, 偶e trzeba bardzo szczeg贸艂owo sprawdzi膰, jak dieta ketogeniczna wp艂ywa na organizm, a przede wszystkim na funkcjonowanie i struktur臋 m贸zgu cz艂owieka. By膰 mo偶e oka偶e si臋, 偶e te badania pomog膮 osobom cierpi膮cym na choroby o pod艂o偶u neurozapalnym, takie jak na przyk艂ad stwardnienie rozsiane.

Lepszy nastr贸j, dobra pami臋膰

To, co jemy mo偶e istotnie wp艂ywa膰 na pojawienie si臋 r贸偶nych zaburze艅 w naszym organizmie. Stosuj膮c diet臋 zgodn膮 z w艂asnymi genami, mo偶emy poprawi膰 nastr贸j, przesta膰 podjada膰, polepszy膰 pami臋膰 i koncentracj臋. Mo偶emy r贸wnie偶 pozby膰 si臋 alergii, zbudowa膰 silniejsze mi臋艣nie, ko艣ci i stawy oraz m艂odziej wygl膮da膰. Je艣li b臋dziemy przestrzega膰 zasad nutrigenomiki, mo偶emy 偶y膰 zdrowiej i lepiej oraz bardziej cieszy膰 si臋 偶yciem.

Ka偶dy mo偶e reagowa膰 inaczej na r贸偶ne wzorce dietetyczne. W du偶ej mierze zale偶y to od tego, co jemy i w jakich ilo艣ciach. Wa偶ne jest, czy nasza dieta uwzgl臋dnia 偶ywno艣膰 funkcjonaln膮, a wi臋c tak膮, kt贸ra pozytywnie wp艂ywa na nasz organizm. Nie bez znaczenia jest te偶, jaki prowadzimy tryb 偶ycia. Nasz organizm mo偶e lepiej funkcjonowa膰, gdy jemy produkty wysokot艂uszczowe albo wr臋cz przeciwnie 鈥 mo偶e lepiej przyswaja膰 produkty wysokow臋glowodanowe. Dlatego dla pacjent贸w tak istotne jest w艂膮czenie spersonalizowanej diety r贸wnolegle z leczeniem.

Dieta matki, dieta c贸rki

Geny s膮 odpowiedzialne za dziedziczenie. Jest mo偶liwe, 偶e tak偶e w kwestiach dietetyki dziedziczymy cechy po naszych rodzicach czy dziadkach. Dr Dziedzic zwraca uwag臋 na wa偶ne badania. Wskazuj膮 one, 偶e dzieci mog膮 dziedziczy膰 genom zintegrowany z pewnymi markerami chemicznymi, kt贸re dzia艂aj膮 na zasadzie w艂膮cznika i decyduj膮 o tym, kt贸re geny s膮 鈥瀢艂膮czone鈥, a kt贸re 鈥瀢y艂膮czone鈥. Po rodzicach dziedziczymy uniwersalny zestaw DNA. W ci膮gu ca艂ego聽 偶ycia ulega on wielu modyfikacjom, kt贸re nie zmieniaj膮 bezpo艣rednio kodu genetycznego, ale zostawiaj膮 znaczniki molekularne na sekwencji DNA. Naukowcy doszli do wniosku, 偶e rodzice mog膮 przekaza膰 dziecku pewien pakiet 鈥瀦mienionych gen贸w鈥. Jest to jednak wci膮偶 ma艂o odkryty obszar wiedzy i wymaga bardziej szczeg贸艂owych bada艅.

Dzi艣 wci膮偶 nie wiadomo, czy w genach zapisane s膮 preferencje 偶ywieniowe. Natomiast naukowcy odkryli kilka gen贸w, kt贸re decyduj膮 o tym, czy organizm jest obci膮偶ony predyspozycj膮 do przybierania na wadze, czy te偶 nie. Odkrycie to jest pierwszym krokiem do dalszych bada艅 nad wp艂ywem regulacji gen贸w na zwi臋kszone ryzyko wyst臋powania chor贸b.

Wiem, co jem

Opr贸cz nutrigenomiki warto te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na nutrigenetyk臋, kt贸ra zajmuje si臋 tym, jak geny wp艂ywaj膮 na to, co jemy. Te dwie ga艂臋zie wiedzy przeplataj膮 si臋 wzajemnie. To, co jemy wp艂ywa na nasze geny, natomiast funkcjonowanie naszego organizmu wp艂ywa na to, jak metabolizujemy sk艂adniki od偶ywcze. Efektem 鈥炁簂e鈥 dzia艂aj膮cych gen贸w mog膮 by膰 w艂a艣nie tzw. choroby dietozale偶ne. Nale偶y do nich oty艂o艣膰, cukrzyca, mia偶d偶yca, nowotwory i choroby neurodegeneracyjne.