Nawet zdrowe jedzenie mo┼╝e nam nie s┼éu┼╝y─ç. Nawet najbardziej skrupulatnie przestrzegana dieta mo┼╝e nie zadzia┼éa─ç. Wszystko przez to, ┼╝e posi┼éki powinny by─ç dopasowane do naszych gen├│w. A nie zawsze tak jest. I cz─Östo nawet o tym nie wiemy. Wp┼éywem jedzenia na geny zajmuje si─Ö nutrigenomika. To nowa, ale coraz popularniejsza dziedzina wiedzy z pogranicza genetyki i dietetyki. Naukowcy udowadniaj─ů, ┼╝e osoby r├│┼╝ni─ůce si─Ö mi─Ödzy sob─ů genetycznie inaczej reaguj─ů na poszczeg├│lne potrawy. To natomiast przek┼éada si─Ö zdrowie i rado┼Ť─ç ┼╝ycia.

Nutrigenomice przygl─ůdaj─ů si─Ö m.in. naukowcy z Uniwersytetu ┼ü├│dzkiego. W┼Ťr├│d nich jest dr Angela Dziedzic z Katedry Biochemii Og├│lnej Wydzia┼éu Biologii i Ochrony ┼Ürodowiska, kt├│ra szuka odpowiedzi na pytanie, jak jedzenie wp┼éywa na nasze geny. Docieka te┼╝, jak dieta mo┼╝e pom├│c w leczeniu oraz czy dziedziczymy po rodzicach upodobania ┼╝ywieniowe.

Przysz┼éo┼Ť─ç dietetyki ukryta w genach

Nutrigenomika nie jest jeszcze tak rozpowszechniona jak inne ga┼é─Özie medycyny. Jednak jest coraz bardziej ÔÇ×modnaÔÇŁ i pr─Ö┼╝nie si─Ö rozwija. Przez specjalist├│w jest okre┼Ťlana jako przysz┼éo┼Ť─ç dietetyki. Kieruje si─Ö w stron─Ö medycyny spersonalizowanej. I tak na przyk┼éad osobom genetycznie obci─ů┼╝onym ryzykiem zachorowania na cukrzyc─Ö mo┼╝na zaleci─ç indywidualn─ů diet─Ö, by unikn─ů─ç choroby. Wa┼╝ne jest tylko, ┼╝eby nie by┼éy jeszcze w stanie przedcukrzycowym. Podobnie mo┼╝e by─ç z chorobami uk┼éadu sercowo-naczyniowego oraz nowotworami. Wielu schorzeniom mo┼╝emy zapobiec, je┼Ťli poznamy swoje geny.

Wed┼éug statystyk na ┼Ťwiecie wi─Öcej os├│b umiera z powodu jedzenia ni┼╝ g┼éodu. Olivier De Schutter, sprawozdawca ONZ ds. ┼╝ywno┼Ťci, podkre┼Ťla w swoich wypowiedziach, ┼╝e niew┼éa┼Ťciwa dieta szkodzi nawet bardziej ni┼╝ palenie papieros├│w. Z nieodpowiedniego od┼╝ywiania powstaje r├│wnie┼╝ wiele chor├│b cywilizacyjnych. S─ů w┼Ťr├│d nich m.in. cukrzyca, choroby uk┼éadu kr─ů┼╝enia, mia┼╝d┼╝yca i nowotwory.

Sprawd┼║ geny w laboratorium

Nutrigenomika zajmuje si─Ö indywidualnymi relacjami mi─Ödzy ┼╝ywieniem a genami. Aby okre┼Ťli─ç rzeczywisty wp┼éyw diety na organizm, trzeba zajrze─ç do wn─Ötrza kom├│rek cz┼éowieka i przeanalizowa─ç wp┼éyw czynnik├│w ┼╝ywieniowych na aktywno┼Ť─ç materia┼éu genetycznego w kontek┼Ťcie konkretnej osoby. Nutrigenomika bada, jak dieta zaburza r├│wnowag─Ö mi─Ödzy zdrowiem a chorob─ů. Pr├│buje stworzy─ç profil diety spersonalizowanej wobec okre┼Ťlonych cech organizmu, np. predyspozycji do wyst─ůpienia danej choroby.

U r├│┼╝nych os├│b reakcja organizmu na ten sam posi┼éek mo┼╝e by─ç zupe┼énie odmienna. Dlatego trzeba skupi─ç si─Ö na tym, co jest warto┼Ťciowe dla nas samych, czyli co powinny dostawa─ç nasze geny, a czego nie. Bo je┼Ťli ┼║le si─Ö od┼╝ywiamy, to chorujemy. W specjalistycznych plac├│wkach i laboratoriach mo┼╝emy ju┼╝ zbada─ç, co ukrywaj─ů nasze geny i na tej podstawie u┼éo┼╝y─ç jad┼éospis. Prozdrowotna dieta idealna ma zwi─Ökszy─ç profilaktyk─Ö chor├│b.

Dieta ketogeniczna pod lup─Ö

Dr Angela Dziedzic zamierza przeprowadzi─ç badania na temat zale┼╝no┼Ťci pomi─Ödzy genami a diet─ů. Zale┼╝y jej na skupieniu si─Ö na cia┼éach ketonowych i ┼Ťrednio┼éa┼äcuchowych kwasach t┼éuszczowych, a wi─Öc na przebadaniu diety ketogenicznej. Ten spos├│b od┼╝ywiana budzi dzi┼Ť wiele kontrowersji w ┼Ťwiecie nauki. G┼é├│wne za┼éo┼╝enia diety ketogenicznej to spo┼╝ywanie t┼éuszcz├│w i wyeliminowanie w─Öglowodan├│w. Nale┼╝y do tego znacznie ograniczy─ç posi┼éki zawieraj─ůce cukier, tak┼╝e owoce i warzywa. Dr Dziecic uwa┼╝a, ┼╝e trzeba bardzo szczeg├│┼éowo sprawdzi─ç, jak dieta ketogeniczna wp┼éywa na organizm, a przede wszystkim na funkcjonowanie i struktur─Ö m├│zgu cz┼éowieka. By─ç mo┼╝e oka┼╝e si─Ö, ┼╝e te badania pomog─ů osobom cierpi─ůcym na choroby o pod┼éo┼╝u neurozapalnym, takie jak na przyk┼éad stwardnienie rozsiane.

Lepszy nastr├│j, dobra pami─Ö─ç

To, co jemy mo┼╝e istotnie wp┼éywa─ç na pojawienie si─Ö r├│┼╝nych zaburze┼ä w naszym organizmie. Stosuj─ůc diet─Ö zgodn─ů z w┼éasnymi genami, mo┼╝emy poprawi─ç nastr├│j, przesta─ç podjada─ç, polepszy─ç pami─Ö─ç i koncentracj─Ö. Mo┼╝emy r├│wnie┼╝ pozby─ç si─Ö alergii, zbudowa─ç silniejsze mi─Ö┼Ťnie, ko┼Ťci i stawy oraz m┼éodziej wygl─ůda─ç. Je┼Ťli b─Ödziemy przestrzega─ç zasad nutrigenomiki, mo┼╝emy ┼╝y─ç zdrowiej i lepiej oraz bardziej cieszy─ç si─Ö ┼╝yciem.

Ka┼╝dy mo┼╝e reagowa─ç inaczej na r├│┼╝ne wzorce dietetyczne. W du┼╝ej mierze zale┼╝y to od tego, co jemy i w jakich ilo┼Ťciach. Wa┼╝ne jest, czy nasza dieta uwzgl─Ödnia ┼╝ywno┼Ť─ç funkcjonaln─ů, a wi─Öc tak─ů, kt├│ra pozytywnie wp┼éywa na nasz organizm. Nie bez znaczenia jest te┼╝, jaki prowadzimy tryb ┼╝ycia. Nasz organizm mo┼╝e lepiej funkcjonowa─ç, gdy jemy produkty wysokot┼éuszczowe albo wr─Öcz przeciwnie ÔÇô mo┼╝e lepiej przyswaja─ç produkty wysokow─Öglowodanowe. Dlatego dla pacjent├│w tak istotne jest w┼é─ůczenie spersonalizowanej diety r├│wnolegle z leczeniem.

Dieta matki, dieta c├│rki

Geny s─ů odpowiedzialne za dziedziczenie. Jest mo┼╝liwe, ┼╝e tak┼╝e w kwestiach dietetyki dziedziczymy cechy po naszych rodzicach czy dziadkach. Dr Dziedzic zwraca uwag─Ö na wa┼╝ne badania. Wskazuj─ů one, ┼╝e dzieci mog─ů dziedziczy─ç genom zintegrowany z pewnymi markerami chemicznymi, kt├│re dzia┼éaj─ů na zasadzie w┼é─ůcznika i decyduj─ů o tym, kt├│re geny s─ů ÔÇ×w┼é─ůczoneÔÇŁ, a kt├│re ÔÇ×wy┼é─ůczoneÔÇŁ. Po rodzicach dziedziczymy uniwersalny zestaw DNA. W ci─ůgu ca┼éego┬á ┼╝ycia ulega on wielu modyfikacjom, kt├│re nie zmieniaj─ů bezpo┼Ťrednio kodu genetycznego, ale zostawiaj─ů znaczniki molekularne na sekwencji DNA. Naukowcy doszli do wniosku, ┼╝e rodzice mog─ů przekaza─ç dziecku pewien pakiet ÔÇ×zmienionych gen├│wÔÇŁ. Jest to jednak wci─ů┼╝ ma┼éo odkryty obszar wiedzy i wymaga bardziej szczeg├│┼éowych bada┼ä.

Dzi┼Ť wci─ů┼╝ nie wiadomo, czy w genach zapisane s─ů preferencje ┼╝ywieniowe. Natomiast naukowcy odkryli kilka gen├│w, kt├│re decyduj─ů o tym, czy organizm jest obci─ů┼╝ony predyspozycj─ů do przybierania na wadze, czy te┼╝ nie. Odkrycie to jest pierwszym krokiem do dalszych bada┼ä nad wp┼éywem regulacji gen├│w na zwi─Ökszone ryzyko wyst─Öpowania chor├│b.

Wiem, co jem

Opr├│cz nutrigenomiki warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na nutrigenetyk─Ö, kt├│ra zajmuje si─Ö tym, jak geny wp┼éywaj─ů na to, co jemy. Te dwie ga┼é─Özie wiedzy przeplataj─ů si─Ö wzajemnie. To, co jemy wp┼éywa na nasze geny, natomiast funkcjonowanie naszego organizmu wp┼éywa na to, jak metabolizujemy sk┼éadniki od┼╝ywcze. Efektem ÔÇ×┼║leÔÇŁ dzia┼éaj─ůcych gen├│w mog─ů by─ç w┼éa┼Ťnie tzw. choroby dietozale┼╝ne. Nale┼╝y do nich oty┼éo┼Ť─ç, cukrzyca, mia┼╝d┼╝yca, nowotwory i choroby neurodegeneracyjne.