┼Ümier─ç tysi─Öcy ryb w Odrze, wyciek metanu na dnie Ba┼étyku, coraz wy┼╝sze globalne temperatury... Rok 2022 by┼é ju┼╝ tradycyjnie trudny dla naszej planety, jednocze┼Ťnie jednak pe┼éen bardziej lub mniej donios┼éych wydarze┼ä daj─ůcych ostro┼╝n─ů dawk─Ö nadziei na przysz┼éo┼Ť─ç. Oto nasze subiektywne podsumowanie rzeczy wa┼╝nych, prze┼éomowych lub po prostu frapuj─ůcych, kt├│re mia┼éy miejsce w minionych 12 miesi─ůcach.

Zatrucie Odry

Pierwsze martwe ryby zaobserwowano w Odrze pod koniec lipca. By┼éy ich tysi─ůce. Na Dolnym ┼Ül─ůsku, w Lubuskiem, na Pomorzu Zachodnim. W kr├│tkim czasie pom├│r osi─ůgn─ů┼é rozmiary katastrofy ekologicznej na wielk─ů skal─Ö. Pocz─ůtkowo przypuszczano, ┼╝e do zatrucia dosz┼éo na skutek nielegalnego zrzutu toksycznych ┼Ťciek├│w poprzemys┼éowych do rzeki. Rz─ůd wyznaczy┼é nawet nagrod─Ö za wskazanie sprawcy. Szybko jednak okaza┼éo si─Ö, ┼╝e przyczyna jest du┼╝o bardziej z┼éo┼╝ona. Bezpo┼Ťrednio za ┼Ťmier─ç ryb najprawdopodobniej odpowiadaj─ů toksyny wydzielane przez tzw. z┼éote algi. Nie uzasadnia to bynajmniej tezy o naturalnym charakterze katastrofy. Przyczyn─ů zakwitu i gromadzenia si─Ö ┼Ťmierciono┼Ťnych glon├│w by┼éo bowiem znaczne zasolenie Odry zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů przemys┼éow─ů, a tak┼╝e wybetonowanie wielu odcink├│w jej nabrze┼╝a. Po┼Ťrednio wi─Öc nieszcz─Ö┼Ťcie zosta┼éo sprokurowane przez dzia┼éalno┼Ť─ç cz┼éowieka ÔÇô orzekli naukowcy. Co wi─Öcej, wiadomo ju┼╝ w zwi─ůzku z tym, ┼╝e sytuacja z lipca 2022 r. mo┼╝e si─Ö powt├│rzy─ç w przysz┼éo┼Ťci.

Uszkodzenie gazoci─ůgu Nord Stream

Nie jest jeszcze pewne, czy do wybuch├│w na dnie Ba┼étyku dosz┼éo samoistnie, czy te┼╝ by┼éy to akty terroru zwi─ůzane z rozszerzeniem wojny rozpocz─Ötej przez Rosj─Ö o nowy, zupe┼énie nieoczywisty front. Tak czy inaczej eksplozje uszkodzi┼éy ruroci─ůgi i doprowadzi┼éy do silnego wycieku metanu, gazu oddzia┼éuj─ůcego na klimat w znacznie wi─Ökszym zakresie ni┼╝ dwutlenek w─Ögla. Stacje badawcze szybko zaobserwowa┼éy wzrost jego st─Ö┼╝enia, a specjali┼Ťci z miejsca orzekli, i┼╝ nale┼╝y si─Ö spodziewa─ç natychmiastowego efektu ocieplenia powietrza oraz pogorszenia jego jako┼Ťci. Po kilku dniach sytuacja ustabilizowa┼éa si─Ö, a skutki incydentu globalnie nie okaza┼éy si─Ö a┼╝ tak znacz─ůce. Niemniej w ┼Ťwiadomo┼Ťci Europejczyk├│w zakie┼ékowa┼éo poczucie zupe┼énie nowego zagro┼╝enia zwi─ůzanego z realn─ů perspektyw─ů tego typu akt├│w terroryzmu energetyczno-ekologicznego.

Rekord ciepła na Grenlandii

Wskutek globalnego ocieplenia, najwi─Öksza wyspa ┼Ťwiata od lat traci pokryw─Ö lodow─ů, co w znacz─ůcy spos├│b przyczynia si─Ö do globalnego wzrostu poziomu m├│rz. Tylko w latach 1992-2017 wyparowa┼éo 6,4 biliona ton lodu i mo┼╝na si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e proces ten b─Ödzie tylko przyspiesza─ç. Na Grenlandii robi si─Ö bowiem coraz cieplej. Jak podaje portal ecoreporters.pl, we wrze┼Ťniu 2022 roku temperatury na wyspie osi─ůga┼éy rekordowe warto┼Ťci, miejscami przewy┼╝szaj─ůc miesi─Öczn─ů ┼Ťredni─ů nawet o 8 stopni Celsjusza.

Dramatyczna prognoza w sprawie globalnego ocieplenia

O tym, ┼╝e na Ziemi jest coraz cieplej, wiadomo od lat. Znane s─ů te┼╝ wszystkie tego konsekwencje. W 2022 roku okaza┼éo si─Ö jednak, ┼╝e perspektywa dla naszej planety jest jeszcze gorsza, ni┼╝ zwyk┼éo si─Ö s─ůdzi─ç. Jeszcze kilka lat temu naukowcy snuli rozwa┼╝ania, jak zmieni si─Ö ┼╝ycie na globie, gdy ┼Ťrednia temperatura podniesie si─Ö o 1,5-2 stopnie Celsjusza. Jednak najnowszy i szeroko komentowany raport Mi─Ödzyrz─ůdowego Zespo┼éu ds. Zmian Klimatu (IPCC) otwiera przed ludzko┼Ťci─ů now─ů perspektyw─Ö ÔÇô co b─Ödzie, gdy temperatura wzro┼Ťnie nie o 2, lecz o 3 stopnie? Ten jeden dodatkowy stopie┼ä robi, zdaniem naukowc├│w, ogromn─ů r├│┼╝nic─Ö.

Koniec sprzeda┼╝y aut spalinowych w 2035 roku

To nie s─ů dobre wie┼Ťci dla kochaj─ůcych zapach benzyny o poranku. Dla klimatu jednak ÔÇô wr─Öcz przeciwnie. W 2022 roku Parlament Europejski i Rada UE zgodnie i w porozumieniu ustali┼éy, ┼╝e od po┼éowy przysz┼éej dekady ka┼╝dy nowy samoch├│d rejestrowany w Unii b─Ödzie musia┼é posiada─ç nap─Öd elektryczny. W salonach nie u┼Ťwiadczymy ani benzyniak├│w, ani diesli, ani nawet hybryd, kt├│re s─ů wprawdzie eko, ale niewystarczaj─ůco, by sprosta─ç ambitnym planom dotycz─ůcym zeroemisyjno┼Ťci transportu w UE. Jak ┼éatwo si─Ö domy┼Ťli─ç, zachwyt nad tym rewolucyjnym rozwi─ůzaniem nie jest powszechny. Z jednej strony podkre┼Ťla si─Ö konieczno┼Ť─ç wdra┼╝ania podobnych rozwi─ůza┼ä, z drugiej wci─ů┼╝ bardzo wiele do zrobienia pozostaje w kwestii tego, by codzienne u┼╝ytkowanie aut na pr─ůd sta┼éo si─Ö bardziej praktyczne.

Superbilet w Niemczech

Niemcy od dawna uchodz─ů za kraj przyjazny zmotoryzowanym ÔÇô wszak tylu tysi─Öcy kilometr├│w ca┼ékowicie darmowych autostrad nie oferuje nikt inny w Europie. Lato 2022 przynios┼éo jednak rozwi─ůzanie zgo┼éa odmienne ÔÇô mo┼╝e nie darmowy, ale bardzo tani transport publiczny dla wszystkich. Za jedyne 9 euro miesi─Öcznie ka┼╝dy Niemiec m├│g┼é wsi─ů┼Ť─ç do dowolnego autobusu lub tramwaju, a nawet poci─ůgu, podr├│┼╝uj─ůc ┼Ťrodkami masowego transportu dok─ůdkolwiek i do woli. Skorzysta┼éo z tego udogodnienia a┼╝ 50 milion├│w os├│b, co w kr├│tkim czasie przynios┼éo wymierne efekty ekologiczne oraz finansowe. Skutkiem ubocznym by┼éo jednak pogorszenie jako┼Ťci komunikacji ÔÇô innymi s┼éowy zrobi┼éo si─Ö t┼éoczno. Niemcy b─Öd─ů kontynuowa─ç eksperyment, ale na mniej korzystnych zasadach. Po zaledwie kilku miesi─ůcach cena biletu wzros┼éa o 500 procent, do 49 euro.

Ekonawigacja Google Maps

W 2022 roku gigant z Mountain View udost─Öpni┼é ca┼ékowicie now─ů funkcjonalno┼Ť─ç jednej ze swoich sztandarowych aplikacji. Kierowcy pos┼éuguj─ůcy si─Ö Google Maps mog─ů od teraz wybra─ç tras─Ö, kt├│ra jest nie tylko najszybsza i najwygodniejsza, ale te┼╝ najbardziej ekologiczna ze wzgl─Ödu na redukcj─Ö zu┼╝ycia paliwa (w zwi─ůzku z optymalizacj─ů ┼Ťrednich pr─Ödko┼Ťci, ale te┼╝ ze zminimalizowaniem liczby przeszk├│d generuj─ůcych konieczno┼Ť─ç zatrzymywania si─Ö i paliwo┼╝ernego ruszania oraz przyspieszania). Oszacowano, ┼╝e tylko w czasie test├│w w kilku krajach ┼Ťwiata uda┼éo si─Ö dzi─Öki temu rozwi─ůzaniu ograniczy─ç emisj─Ö p├│┼é miliona ton dwutlenku w─Ögla, co obrazowo por├│wnuje si─Ö z ÔÇ×wyparowaniemÔÇŁ 100 tysi─Öcy samochod├│w nap─Ödzanych benzyn─ů.

Kara za greenwashing, czyli eko┼Ťciem─Ö

Poj─Öcie greenwashing robi w ostatnim czasie zawrotn─ů karier─Ö. Pod has┼éem tym kryj─ů si─Ö chwyty marketingowe bazuj─ůce na rzekomo ekologicznej dzia┼éalno┼Ťci danej organizacji. Dotyczy to zar├│wno jawnej nieprawdy, jak i r├│┼╝nego rodzaju p├│┼éprawd oraz przemilcze┼ä. Coraz cz─Ö┼Ťciej traktuje si─Ö tego typu narracj─Ö jako nieetyczn─ů, a zatem godn─ů pi─Ötnowania. Przekona┼é si─Ö o tym bank HSBC. Dwie z jego reklam, traktuj─ůce o wk┼éadzie instytucji w przeciwdzia┼éanie zmianom klimatycznym (m.in. sadzenie drzew), zosta┼éy uznane za greenwashing przez brytyjsk─ů organizacj─Ö nadzoruj─ůc─ů rynek reklamy. W efekcie Advertising Standards Authority zakaza┼é ich stosowania. Wyja┼Ťnienie? Reklamuj─ůc swoj─ů proekologiczn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç, bank nie informowa┼é jednocze┼Ťnie o tym, w jakim stopniu sam emituje gazy cieplarniane. Podobne problemy w zwi─ůzku z zarzutem stosowania greenwashingu mia┼éy w Holandii marki H&M oraz Decathlon. Tamtejszy Urz─ůd ds. Konsument├│w i Rynk├│w nakaza┼é im usuni─Öcie ze stron internetowych oraz z produkt├│w informacji o zr├│wnowa┼╝onym rozwoju jako niejasnych i niewystarczaj─ůco uzasadnionych.

B─Ödzie polska elektrownia j─ůdrowa

Rok 2022 up┼éyn─ů┼é pod znakiem kluczowych decyzji w wielu sferach dotycz─ůcych energetyki, na co znacz─ůcy wp┼éyw mia┼éa wojna w Ukrainie. Dla wi─Ökszo┼Ťci pa┼ästw Europy bardzo wa┼╝ne sta┼éo si─Ö uniezale┼╝nienie od rosyjskich ┼║r├│de┼é energii. Dora┼║nie ┼éagodzono rozmaite rozwi─ůzania dotycz─ůce opalania w─Öglem ÔÇô d┼éugofalowo b─Ödzie to jednak oznacza─ç przyspieszenie transformacji w tej dziedzinie. W polskiej perspektywie nie tylko przek┼éada si─Ö to na dalszy rozw├│j elektrowni opartych na odnawialnych ┼║r├│d┼éach energii, takich jak wiatr czy woda, ale tak┼╝e przybli┼╝a materializacj─Ö plan├│w budowy elektrowni atomowych. Pod koniec pa┼║dziernika rz─ůd og┼éosi┼é, ┼╝e pierwszy zak┼éad b─Ödzie oparty na technologii dostarczonej przez Amerykan├│w, zadeklarowano te┼╝, ┼╝e przewidziany jest r├│wnie┼╝ drugi projekt j─ůdrowy.

Zakaz reklamy mi─Ösa w Holandii

Po┼éo┼╝one nieopodal Amsterdamu miasto Haarlem og┼éosi┼éo zakaz reklamy mi─Ösa i wszelkich jego wyrob├│w. Nowatorska inicjatywa, kt├│ra odbi┼éa si─Ö szerokim echem na ca┼éym ┼Ťwiecie, ma stanowi─ç nie tylko promocj─Ö zdrowego stylu ┼╝ywienia, ale przede wszystkim ma by─ç lokalnym wk┼éadem w globaln─ů walk─Ö z ociepleniem. Tamtejsi radni podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e hodowla mi─Ösa stanowi jedno z najwi─Ökszych ┼║r├│de┼é emisji gaz├│w cieplarnianych do atmosfery, w tym zw┼éaszcza szczeg├│lnie szkodliwego metanu. Producenci i operatorzy rynku reklamowego otrzymali dwa lata na przystosowanie si─Ö do nowej rzeczywisto┼Ťci.

Wegetariańska rewolucja w Norwegii

Jak donosi portal green-news.pl, na pocz─ůtku 2022 roku w┼éadze Oslo zdecydowa┼éy, ┼╝e wszelkie gminne wydarzenia b─Öd─ů z za┼éo┼╝enia wolne od mi─Ösa. Domy┼Ťlne menu ma by─ç komponowane wy┼é─ůcznie z produkt├│w wege. Wprawdzie go┼Ťciom mi─Ösolubnym zostawiono furtk─Ö, jednak teraz to oni musz─ů przed imprez─ů zg┼éosi─ç nietypowe preferencje, tak jak wcze┼Ťniej robili to wegetarianie. Jest to kolejny tego typu krok poczyniony przez samorz─ůd norweskiej stolicy. Ju┼╝ trzy lata wcze┼Ťniej mi─Öso znikn─Ö┼éo ze ┼Ťwi─ůtecznego jad┼éospisu ratusza, w 2021 roku za┼Ť zapad┼éa decyzja o dotowaniu posi┼ék├│w w szko┼éach, ale wy┼é─ůcznie bezmi─Ösnych.

Wielkie odrodzenie rafy

Latem tego roku naukowcy z Australijskiego Instytutu Nauk o Morzu og┼éosili sensacyjn─ů informacj─Ö ÔÇô jeste┼Ťmy ┼Ťwiadkami wielkiego odrodzenia si─Ö Wielkiej Rafy Koralowej, obejmuj─ůcego 2/3 powierzchni rafy. Badacze monitoruj─ůcy raf─Ö od sierpnia 2021 do maja 2022 roku zaobserwowali najwi─Ökszy od 36 lat przyrost koralowc├│w. Wed┼éug ich diagnozy sta┼éo si─Ö tak dzi─Öki ch┼éodnej fazie ESNO na Pacyfiku (La Ni├▒a). Woda morska och┼éodzi┼éa si─Ö w tym miejscu, mimo post─Öpuj─ůcego wzrostu temperatury ocean├│w. Jako drug─ů przyczyn─Ö naukowcy wskazali s┼éab─ů aktywno┼Ť─ç cyklon├│w tropikalnych w badanym okresie. Silne cyklony cz─Östo uszkadzaj─ů rosn─ůce w p┼éytkich wodach oceanu rafy. W 2021 i 2022 roku odnotowano tak┼╝e mniejszy ni┼╝ zwykle rozw├│j rozgwiazd, kt├│re ┼╝ywi─ů si─Ö koralowcami.

Obowi─ůzkowe dziurki dla pszcz├│┼é w Anglii

Do┼Ť─ç niespodziewanie skrzydlate owady wesz┼éy w poczet najlepszych przyjaci├│┼é cz┼éowieka wielkomiejskiego. Powstaj─ůce na dachach biurowc├│w, apartamentowc├│w czy obiekt├│w u┼╝yteczno┼Ťci publicznej pasieki staj─ů si─Ö typowym elementem pejza┼╝u europejskich metropolii, trac─ůc status ekofanaberii. Okazuje si─Ö jednak, ┼╝e mo┼╝na w tej materii zrobi─ç jeszcze wi─Öcej, czego dowodzi angielskie Brighton. Postanowiono tam, ┼╝e wszystkie nowe budynki o wysoko┼Ťci ponad 5 metr├│w musz─ů by─ç stawiane z u┼╝yciem specjalnych dziurkowanych cegie┼é. Po co otwory? Dla pszcz├│┼é ÔÇô ┼╝eby mia┼éy gdzie zak┼éada─ç gniazda.

Piotr Brz├│zka