Depresja to podst─Öpna choroba, kt├│ra nas okrada ze zdolno┼Ťci do prze┼╝ywania szcz─Ö┼Ťcia ÔÇôzabiera nam dost─Öp do ┼╝yciodajnych zasob├│w, kt├│re pozwalaj─ů nam na spe┼énione ┼╝ycie ÔÇô m├│wi Marzena Jankowska, trenerka odporno┼Ťci psychicznej, psycholog, wyk┼éadowca MBA.

Sk─ůd pojawi┼éo si─Ö Twoje zainteresowanie tematem depresji? Czy sama jej do┼Ťwiadczy┼éa┼Ť?

Jestem osob─ů, kt├│ra zawodowo zajmuje si─Ö pomaganiem innym. Podobnie jak wiele kobiet w naszym kraju, mam rys pozytywistycznej si┼éaczki. Rys pozytywistyczny u kobiet wynika z tego, ┼╝e mamy ogromn─ů wiar─Ö w ┼Ťwiat i chcemy, by by┼éo dobrze, sprawiedliwie, ┼╝eby┼Ťmy dodatkowo czu┼éy si─Ö dobrze. Si┼éaczka natomiast pojawia si─Ö w nas, gdy mamy ci─ůg┼é─ů tendencj─Ö do brania odpowiedzialno┼Ťci. Jest to cz─Östo zwi─ůzane z ogromn─ů prac─ů, r├│wnie┼╝ emocjonaln─ů, dlatego ┼╝e wiele i wielu z nas to istoty wra┼╝liwe. W konsekwencji dbamy o to, ┼╝eby wszystkim naoko┼éo by┼éo dobrze, ale zapominamy o nas samych.

Mog─Ö powiedzie─ç o sobie, ┼╝e na pewno by┼éam si┼éaczk─ů przez co najmniej 15 lat. Przez ca┼éy ten okres bra┼éam na siebie bardzo du┼╝o, pracowa┼éam ponad swoje si┼éy, stawia┼éam sobie nierealistyczne cele. Dodatkowo mia┼éam te┼╝ tendencj─Ö do perfekcjonizmu, samokrytyki, do┼Ťwiadczania poczucia winy. Wydawa┼éo mi si─Ö wtedy, ┼╝e b─Öd─Ö potrafi┼éa sprosta─ç wszystkiemu, ale by┼éo to powierzchowne. Jeden z psycholog├│w, kt├│rego bardzo ceni─Ö, Pawe┼é Fortuna, powiedzia┼é kiedy┼Ť w jednym ze swoich wyk┼éad├│w, ┼╝e gdy w ┼╝yciu zaczynasz funkcjonowa─ç od ulgi do ulgi zamiast od rado┼Ťci do rado┼Ťci, to jest to pierwszy niepokoj─ůcy sygna┼é. Gdy us┼éysza┼éam to zdanie, to by┼é to jeden z moment├│w u┼Ťwiadamiaj─ůcych mi moj─ů depresj─Ö. Patrz─ůc z perspektywy mog─Ö ┼Ťmia┼éo powiedzie─ç, ┼╝e by┼éam po prostu wytrenowana w nies┼éuchaniu sygna┼é├│w swojego cia┼éa. Za tym zachowaniem kry┼é si─Ö te┼╝ l─Ök przed byciem dla siebie dobrym, ┼╝yczliwym, przed s┼éuchaniem siebie. Sta┼é za tym strach przed spadkiem efektywno┼Ťci.

Z czego wynika taka destrukcyjna dla nas postawa?

Od dzieci┼ästwa jeste┼Ťmy programowani s┼éowami doros┼éych. Przesi─ůkamy tym, co do nas m├│wi─ů i zaczynamy mocno wierzy─ç w ich trudne do spe┼énienia oczekiwanie. A jest nim to, ┼╝eby by─ç dobrym cz┼éowiekiem, grzecznym, pos┼éusznym, by si─Ö dostosowywa─ç i nie my┼Ťle─ç za bardzo o swoich potrzebach. W┼éa┼Ťnie doro┼Ťli, cz─Östo bardzo krytyczni, w okresie dzieci┼ästwa kszta┼étuj─ů w nas podstawowe przekonania dotycz─ůce siebie i ┼Ťwiata. W doros┼éym ┼╝yciu wpojone nam przez lata schematy s─ů widoczne. Ja zauwa┼╝am je podczas pracy z klientami w ┼Ťrednim wieku. W pracy terapeutycznej wracamy do przesz┼éo┼Ťci po to, ┼╝eby przyjrze─ç si─Ö z bliska tym schematom, by pozna─ç ich pochodzenie i zrozumie─ç, w jaki spos├│b powoduj─ů one wpadanie w r├│┼╝ne b┼é─Ödne ko┼éa.

W kt├│rym momencie zorientowa┼éa┼Ť si─Ö, ┼╝e zachorowa┼éa┼Ť na depresj─Ö i nale┼╝y t─Ö spraw─Ö potraktowa─ç powa┼╝nie?

Mia┼éam taki moment tu┼╝ przed pandemi─ů, kiedy z grup─ů moich przyjaci├│┼é odby┼éam rejs na Wyspy Kanaryjskie. W tym malowniczym miejscu sp─Ödzili┼Ťmy fantastyczne dwa tygodnie. By┼éo po prostu bajkowo, wr─Öcz nierealistycznie. Gdy wr├│ci┼éam do domu i poczu┼éam kontrast mi─Ödzy tymi dwoma tygodniami a moim codziennym ┼╝yciem, pomy┼Ťla┼éam sobie: ÔÇ×Ja to chyba id─Ö na terapi─ÖÔÇŁ. I posz┼éam, chocia┼╝ powinnam by┼éa zrobi─ç to zdecydowanie wcze┼Ťniej; jako specjalista zdrowia psychicznego te┼╝ powinnam by─ç w terapii. Wybuch pandemii spowodowa┼é przerwanie moich spotka┼ä z terapeut─ů. Pewnego grudniowego dnia, gdy przyjechali cz┼éonkowie mojej rodziny, zadzwoni┼éam do psychiatry. Zrobi┼éam to, poniewa┼╝ bardzo cieszy┼éam si─Ö z ich przyjazdu, a jednocze┼Ťnie mia┼éam ogromne poczucie winy, ┼╝e nie potrafi─Ö zaanga┼╝owa─ç si─Ö w to ich bycie. By┼é to te┼╝ moment, w kt├│rym poczu┼éam, ┼╝e ju┼╝ nie mam si┼é by─ç w tej relacji. Co ciekawe ÔÇô nie wiem, ile by┼éo wida─ç z zewn─ůtrz, natomiast wydaje mi si─Ö, ┼╝e niewiele, co w psychiatrii jest te┼╝ objawem depresji maskowanej. Gdy w trakcie tego rodzinnego zjazdu pojecha┼éam po bu┼éki do sklepu, bardzo ┼║le si─Ö ju┼╝ wtedy czuj─ůc ÔÇô okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nie jestem w stanie prowadzi─ç samochodu i wr├│ci─ç do domu. Wtedy ju┼╝ jecha┼éam ÔÇ×na rezerwieÔÇŁ. ┼Üwiadczy┼éo o tym to, ┼╝e m├│j system ÔÇ×zawiesi┼é si─ÖÔÇŁ ÔÇô nie potrafi┼éam po┼é─ůczy─ç wszystkich mikroczynno┼Ťci w jedn─ů ca┼éo┼Ť─ç. Depresja ma to do siebie, ┼╝e obna┼╝a to wszystko, co do tej pory nie funkcjonowa┼éo, gdy jechali┼Ťmy na tym autopilocie. Siedz─ůc w samochodzie powiedzia┼éem sobie, ┼╝e jestem w stanie jeszcze w tym momencie si─Ögn─ů─ç po telefon i zrobi┼éam to natychmiast. Podobnie jak inne osoby z tym samym problemem odwleka┼éam moj─ů decyzj─Ö, natomiast nie mia┼éam wtedy ju┼╝ cienia w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e potrzebuj─Ö skontaktowa─ç si─Ö nie tylko z psychologiem, ale te┼╝ z psychiatr─ů.

Czyli z pojawieniem si─Ö depresji zwi─ůzane s─ů te┼╝ inne, fizyczne objawy?

Tak, zdecydowanie. Pracuj─ůc z klientkami widz─Ö, jak cz─Östo depresji wsp├│┼étowarzysz─ů schorzenia tarczycy, choroby autoimmunologiczne, hormonalne i inne stricte kobiece choroby. To ju┼╝ mog─ů by─ç bardzo wyra┼║ne sygna┼éy, kt├│re mog─ů pojawi─ç si─Ö w depresji maskowanej. Ten typ depresji objawia si─Ö g┼é├│wnie przez cia┼éo.

Je┼Ťli m├│wimy o objawach, symptomach depresji, to m├│wimy o pi─Öciu podstawowych poziomach. Pierwszy poziom jest zwi─ůzany z przekonaniami, czyli tym, co jest w ┼Ťwiecie naszego umys┼éu. I tam pojawiaj─ů si─Ö tego typu przekonania, ┼╝e ja musz─Ö da─ç rad─Ö, ┼╝e nie wolno mi obci─ů┼╝a─ç innych. Za tym oczywi┼Ťcie id─ů emocje, tam jest bardzo du┼╝o wstydu i poczucia winy, obwiniania si─Ö o to, ┼╝e zn├│w nie spe┼éniam oczekiwa┼ä swoich i innych.

Mamy okre┼Ťlone zadania, kt├│re musimy wykona─ç jako matki, partnerki. Dla osoby chorej na depresj─Ö te oczekiwania zaczynaj─ů urasta─ç do rozmiar├│w wyprawy na kilka o┼Ťmiotysi─Öcznik├│w. U mnie dok┼éadnie tak to wygl─ůda┼éo. Odczuwa┼éam stan pogr─ů┼╝ania si─Ö w ciemnej mazi mn├│stwa oczekiwa┼ä niemo┼╝liwych w og├│le do spe┼énienia. Nie spos├│b m├│wi─ç o ko┼äczeniu na czas projektu czy o macierzy┼ästwie, kiedy cz┼éowiek naprawd─Ö ma problem, ┼╝eby wsta─ç z ┼é├│┼╝ka, umy─ç si─Ö, umy─ç z─Öby czy prowadzi─ç samoch├│d.

Co mo┼╝e zrobi─ç nasze najbli┼╝sze otoczenie, gdy zauwa┼╝y u domownika, przyjaciela czy znajomego objawy depresji?

U os├│b choruj─ůcych na depresj─Ö powinni┼Ťmy zwr├│ci─ç uwag─Ö na ┼Ťwiat przekona┼ä, kt├│rych nie widzimy. Te przekonania mo┼╝emy rozpozna─ç po tym, jak osoba formu┼éuje my┼Ťli, na przyk┼éad: ÔÇ×Nie dam radyÔÇŁ albo wprost przeciwnie: ÔÇ×Musz─Ö da─ç rad─ÖÔÇŁ. S┼éowo musz─Ö jest tutaj dosy─ç istotne. Musz─Ö zrobi─ç to czy tamto. Nie, ┼╝e chc─Ö czy chcia┼éabym, ale musz─Ö. Czasem jest tak, ┼╝e osoba, kt├│ra zapad┼éa na depresj─Ö, jest ju┼╝ skrajnie wyczerpana i szuka pomocy. Mo┼╝e by─ç te┼╝ tak, ┼╝e nie zdaje sobie zupe┼énie sprawy z tego, ┼╝e choruje i jeszcze ostatkiem si┼é pr├│buje ÔÇ×ci─ůgn─ů─ç sw├│j w├│zekÔÇŁ. Natomiast to s─ů niepokoj─ůce zdania pokazuj─ůce wewn─Ötrzne ci┼Ťnienie albo wr─Öcz wewn─Ötrzne cierpienie tego cz┼éowieka. Za tymi przekonaniami id─ů emocje. To mo┼╝e by─ç wr─Öcz poczucie letargu, apatii, beznadziejno┼Ťci, wstyd i poczucie winy. Dodatkowo pojawia si─Ö tu te┼╝ cz─Östo bezradno┼Ť─ç. Z jednej strony ja si─Ö obci─ů┼╝am tymi oczekiwaniami, a z drugiej strony ju┼╝ widz─Ö, ┼╝e nie daj─Ö rady, nie potrafi─Ö tym oczekiwaniom sprosta─ç. U m─Ö┼╝czyzn dodatkowo pojawiaj─ů si─Ö przekonania, ┼╝e przecie┼╝ nie b─Öd─Ö obci─ů┼╝a┼é mojej partnerki, musz─Ö by─ç m─Ö┼╝czyzn─ů, musz─Ö zachowa─ç twarz przed rodzin─ů. Bo s┼éabo┼Ť─ç jest niem─Öska. W kontek┼Ťcie Dnia Zapobiegania Samob├│jstwom, kt├│ry mia┼é miejsce we wrze┼Ťniu, warto sobie u┼Ťwiadomi─ç, ┼╝e w Polsce codziennie 15 os├│b odbiera sobie ┼╝ycie, z czego 12 os├│b to m─Ö┼╝czy┼║ni, trzy to kobiety, w tym jedno dziecko. Okazuje si─Ö, ┼╝e kobieta jednak zdecydowanie cz─Ö┼Ťciej i szybciej si─Ögnie po pomoc ni┼╝ m─Ö┼╝czyzna, kt├│ry ma zakodowane, ┼╝e nie wolno mu by─ç s┼éabym i ┼╝e ch┼éopcy nie p┼éacz─ů.

Jak najszybciej rozpozna─ç depresj─Ö w kontek┼Ťcie biologicznym?

Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na problemy ze snem. Zaburzony cykl dobowy powoduje wiele kolejnych problem├│w ÔÇô bo jak nie dosypiamy, to wiadomo, ┼╝e zdrowemu cz┼éowiekowi jest trudniej, a co dopiero takiemu, kt├│ry jest w depresji. Poranki staj─ů si─Ö trudne, znacznie trudniejsze od strony emocjonalnej i nap─Ödowej. Pojawienie si─Ö depresji ┼éatwo te┼╝ zaobserwowa─ç po utracie masy cia┼éa albo po nabraniu kilogram├│w. To mog─ů by─ç te┼╝ wszelkiego rodzaju b├│le, kt├│rych mo┼╝emy w og├│le nie ┼é─ůczy─ç z naszym ┼╝yciem psychicznym, na przyk┼éad b├│le g┼éowy, napi─Öciowe b├│le g┼éowy. To mog─ů by─ç ÔÇô zw┼éaszcza w depresji maskowanej ÔÇô b├│le nerw├│w obwodowych, nerw├│w twarzowych. Te zamro┼╝one emocje powoduj─ů spi─Öcia w naszym ciele. I oczywi┼Ťcie zm─Öczenie, przera┼╝aj─ůce zm─Öczenie. To by┼éo chyba dla mnie najtrudniejsze, ┼╝e robi─Ö wszystko jak nale┼╝y, a to moje cia┼éo nadal nie odpowiada.

A co zmieni┼éo si─Ö w Twoim ┼╝yciu, odk─ůd musia┼éa┼Ť zmierzy─ç si─Ö z depresj─ů?

Dzi┼Ť po tym, jak musia┼éam pochyli─ç si─Ö nad swoj─ů chorob─ů zauwa┼╝am to, co dobrego wydarzy┼éo si─Ö w jej wyniku. Depresja jest cz─Östo odpowiedzi─ů na to, ┼╝e nie ┼╝yjemy wedle swoich warto┼Ťci, tylko wedle tego, co przej─Öli┼Ťmy z otoczenia. Pojawia si─Ö, gdy prze┼╝ywamy ┼╝ycie nie swoje, tylko jakie┼Ť wyimaginowane ┼╝ycie osoby z telewizji albo z medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych. Depresja to wo┼éanie o drog─Ö do wewn─ůtrz w ┼Ťwiecie, w kt├│rym mocno ┼╝yjemy dla ┼Ťwiata zewn─Ötrznego, materialnego. Tyle m├│wi si─Ö, ┼╝e trzeba dawa─ç z siebie wszystko, by─ç kochanym i zdyscyplinowanym, ┼╝e trzeba by─ç najlepsz─ů wersj─ů siebie. A gdzie jest ta podr├│┼╝ do wn─Ötrza? Nie ma jej, w ┼Ťwiecie ÔÇ×zwyci─Özc├│wÔÇŁ nie ma zatrzymywania si─Ö, nie ma zadawania sobie pytania kim jestem, czego tak naprawd─Ö pragn─Ö dla siebie. I w to miejsce ÔÇ×pustki duchowejÔÇŁ depresja wkrada si─Ö niepostrze┼╝enie, nieprzypadkowo przez wiele os├│b zajmuj─ůcych si─Ö tym tematem bywa nazywana chorob─ů duszy. Moja choroba pokaza┼éa mi, ┼╝e musz─Ö si─Ö zatrzyma─ç. A to z kolei przynios┼éo te┼╝ refleksj─Ö, ┼╝e mog─Ö funkcjonowa─ç lepiej, mog─Ö by─ç zdrowsza ni┼╝ kiedy┼Ť, tylko musz─Ö m─ůdrzej dysponowa─ç energi─ů, kt├│ra jest bardzo wa┼╝nym zasobem. Wa┼╝ne by┼Ťmy pami─Ötali, ┼╝e depresja to podst─Öpna choroba, kt├│ra nas okrada ze zdolno┼Ťci do prze┼╝ywania szcz─Ö┼Ťcia ÔÇô zabiera nam dost─Öp do ┼╝yciodajnych zasob├│w, kt├│re pozwalaj─ů nam na spe┼énione ┼╝ycie.