Ziele艅 zamiast wszechobecnej betonozy. Taki nadrz臋dny cel przy艣wieca modernizacji g艂贸wnych plac贸w w 艁odzi. Zreszt膮 nie tylko plac贸w, bo ulic i pasa偶y r贸wnie偶. I nie tylko w 艁odzi. Polskie miasta rozpocz臋艂y zielon膮 transformacj臋, stawiaj膮c na drzewa, zr贸wnowa偶ony transport, nowoczesn膮 energetyk臋, popraw臋 jako艣ci powietrza. Efekty zaczynaj膮 by膰 widoczne go艂ym okiem.

G艂贸wne place 艁odzi nie grzeszy艂y dotychczas urod膮, trudno by艂oby kt贸rykolwiek z nich nazwa膰 urokliwym. Doskona艂ym przyk艂adem jest plac Wolno艣ci do niedawna gigantyczny, betonowy o艣miobok, nieska偶ony zieleni膮, nieprzyjazny pieszym, niezach臋caj膮cy w 偶adnym aspekcie. Po zako艅czeniu rewitalizacji, kt贸rej efekty spodziewane s膮 w 2023 roku, przestrze艅 ta jednak ma si臋 zmieni膰 nie do poznania: morze drzew, ma艂a architektura, nowe rozwi膮zania komunikacyjne. Podobny cel przy艣wieca modernizacji znajduj膮cego si臋 nieopodal Rynku Starego Miasta, a tak偶e pasa偶u Schillera. Nast臋pny w kolejno艣ci b臋dzie plac Komuny Paryskiej oraz plac D膮browskiego - dzi艣 monumentalna ilustracja tego, czym jest betonoza, miejsce, w kt贸rym monotoni臋 trotuaru rozbija jedynie fontanna, obrazowo zwana wagin膮.

Tego typu przyk艂ady mo偶na mno偶y膰 w niesko艅czono艣膰, w samej 艁odzi i dziesi膮tkach innych polskich miast. Beton, do niedawna uchodz膮cy za symbol post臋pu, staje si臋 wyra藕nie pass茅, czego wyrazem jest dezaprobata, z jak膮 spotka艂a si臋 wykonana w starym stylu modernizacja placu Wolno艣ci w Kutnie. Oddana w 2021 roku kamienna 鈥瀙atelnia鈥 w samym 艣rodku 45-tysi臋cznego miasta zyska艂a og贸lnopolski rozg艂os i zosta艂a jednoznacznie skrytykowana przez licznych komentator贸w podkre艣laj膮cych, i偶 tego typu zagospodarowanie przestrzeni stoi w jawnej sprzeczno艣ci z zasadami nowoczesnego planowania. Bo cho膰 m贸wienie o zielonej rewolucji w architekturze i urbanistyce wci膮偶 jest w Polsce okre艣leniem na wyrost, nie da si臋 nie zauwa偶y膰, 偶e idzie nowe. Intencj膮 przy艣wiecaj膮c膮 kolejnym miejskim inwestycjom jest nie tylko ch臋膰 uczynienia okre艣lonych miejsc bardziej przyjaznymi do 偶ycia i atrakcyjnymi wizualnie. To tak偶e odpowied藕 na wyzwania zwi膮zane z zanieczyszczeniem 艣rodowiska oraz post臋puj膮c膮 zmian膮 klimatu. Odpowiadaj膮c w du偶ej mierze za ten stan rzeczy, miasta mog膮 zrobi膰 wiele, by niekorzystny trend odwr贸ci膰, a przynajmniej wyhamowa膰.

Miasta w dobrym klimacie

Dlaczego ziele艅 w zurbanizowanej przestrzeni jest tak wa偶na? Nie chodzi wy艂膮cznie o estetyk臋. Drzewa, krzewy i du偶e po艂acie trawy dzia艂aj膮 niczym naturalna klimatyzacja wydatnie obni偶aj膮 temperatur臋 w swoim otoczeniu. Ograniczaj膮 zatem zjawisko miejskich wysp ciep艂a, b臋d膮cych efektem oddawania energii cieplnej zakl臋tej w rozgrzanych w murach, chodnikach i ulicach. Oczywi艣cie ziele艅 to te偶 oczyszczanie powietrza i produkcja tlenu.

Do innych kluczowych dzia艂a艅 podejmowanych w miastach nale偶y promocja zr贸wnowa偶onego transportu. Pod tym poj臋ciem, niezwykle szerokim, kryje si臋 mi臋dzy innymi uprzywilejowanie transportu publicznego kosztem indywidualnego. St膮d zaw臋偶anie ulic, likwidacja miejsc parkingowych w centrach miast, tworzenie buspas贸w. To tak偶e wymiana taboru komunalnego na nowy, niezanieczyszczaj膮cy powietrza, a tak偶e tworzenie sprzyjaj膮cych warunk贸w do u偶ytkowania prywatnych aut na pr膮d. Dobrym tego przyk艂adem jest cho膰by Gda艅sk, niedawno uhonorowany w konkursie Eco-Miasto za 32-procentowy udzia艂 pojazd贸w elektrycznych we flocie oraz najbardziej rozbudowan膮 sie膰 艂adowania akumulator贸w w Polsce.

W tym samym konkursie wyr贸偶niono te偶 m.in. Bydgoszcz i Aleksandr贸w 艁贸dzki, doceniaj膮c coraz wi臋ksz膮 liczb臋 budynk贸w publicznych zasilanych odnawialnymi 藕r贸d艂ami energii. Wykorzystanie paneli s艂onecznych, ale te偶 elektrowni wiatrowych czy wodnych, staje si臋 bowiem istotnym trendem w wielu miastach. Podobnie jak ograniczanie emisji dwutlenku w臋gla przy produkcji energii cieplnej 鈥 st膮d tak du偶y nacisk na likwidacj臋 piec贸w w臋glowych i zast臋powanie ich gazowymi tudzie偶 przy艂膮czanie dom贸w do miejskiej sieci. Tak dzieje si臋 mi臋dzy innymi w Krakowie, Katowicach i 艁odzi. Do tego nale偶y doda膰 mniej efektowne, ale cz臋sto efektywne dzia艂ania w dziedzinie gospodarki odpadami komunalnymi.

Najbardziej eko? Lublin

Pozytywnym i nap臋dzaj膮cym zmiany trendem jest swego rodzaju rywalizacja, rysuj膮ca si臋 mi臋dzy miastami, z kt贸rych cz臋艣膰 ma wyra藕n膮 ochot臋 liderowa膰 w obszarze eko. Wyniki tego wsp贸艂zawodnictwa mog膮 niekiedy zaskakiwa膰, przynajmniej na pierwszy rzut oka.

Z raportu przygotowanego przez Fundacj臋 Schumana Europolis miasta na rzecz Europejskiego Zielonego 艁adu wynika, 偶e najbardziej ekologicznymi miastami w Polsce s膮: Lublin, Katowice i 艁贸d藕. Lider rankingu zyska艂 uznanie m.in. ze wzgl臋du na rozw贸j elektromobilno艣ci, w tym ambitne plany budowy stacji 艂adowania oraz liczby zarejestrowanych samochod贸w elektrycznych. Wysoko oceniono te偶 takie parametry, jak jako艣膰 s艂u偶by zdrowia oraz zaanga偶owanie mieszka艅c贸w na rzecz ochrony 艣rodowiska.

Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na srebrnego i br膮zowego medalist臋 w tym zestawieniu, s膮 to bowiem du偶e metropolie w powszechnym odbiorze, kojarzone bardziej z industrialnym rodowodem i zanieczyszczeniem 艣rodowiska ni偶 ekologi膮. Katowice zyska艂y wysok膮 not臋 za wydatki na popraw臋 jako艣ci powietrza, w tym likwidacj臋 piec贸w w臋glowych i monta偶 odnawialnych 藕r贸de艂 energii. Podobnie 艁贸d藕, wykazuj膮ca relatywnie bardzo du偶e nak艂ady w tej materii. W mie艣cie tym doceniono te偶 rozwini臋t膮 i aktywn膮 sie膰 komunikacji miejskiej.

Autorzy recenzowali miasta w pi臋ciu kategoriach, takich jak: indywidualny transport elektryczny, transport publiczny, dzia艂ania na rzecz jako艣ci powietrza, spo艂eczno艣膰 lokalna oraz zdrowie publiczne. Za wspomnian膮 tr贸jk膮, w pierwszej dziesi膮tce uplasowa艂y si臋 jeszcze Siedlce, Bydgoszcz, Rzesz贸w, Warszawa, Bia艂ystok, Wroc艂aw i Pozna艅. Z najwi臋kszych polskich miast do czo艂贸wki nie za艂apa艂 si臋 Gda艅sk (12. pozycja) i Krak贸w (28. miejsce). Ranking uwzgl臋dniaj膮cy 66 miejscowo艣ci zamykaj膮 Tarnobrzeg, Rybnik, Mys艂owice, Ruda 艢l膮ska i najni偶ej ocenione 艢winouj艣cie. W ostatniej dziesi膮tce jest a偶 7 miast ze 艢l膮ska, wyra藕nie odstaj膮cych od stolicy tego regionu, Katowic.

Dla rowerzyst贸w? Rzesz贸w?

Ciekawych danych dostarcza te偶 raport Miasta dla rowerzyst贸w 2022, przygotowany przez Centrum Rowerowe. Wynika z niego, 偶e polskie aglomeracje wci膮偶 dziel膮 lata 艣wietlne od cho膰by Kopenhagi (745 tysi臋cy rower贸w, czyli pi臋膰 razy wi臋cej ni偶 samochod贸w, a do tego 32-procentowy spadek ruchu samochodowego w ostatnim p贸艂wieczu), ale i tak wida膰 wyra藕ne post臋py. Kt贸re z miast wyr贸偶niaj膮 si臋 w szczeg贸lno艣ci? Najwi臋cej dr贸g rowerowych znajduje si臋, jak 艂atwo odgadn膮膰, w Warszawie. 艁膮cznie utworzono tam a偶 708 km 艣cie偶ek. Na podium znajduj膮 si臋 jeszcze Wroc艂aw (385 km) i Pozna艅 (340 km). Je艣li natomiast odnie艣膰 warto艣ci bezwzgl臋dne do powierzchni miast, najlepiej wypadaj膮: Bia艂ystok (1,6 km/1 km2), Warszawa (1,4), Wroc艂aw i Rzesz贸w (1,3) oraz Lublin (1,2). Najgorzej za艣 w艣r贸d 20 miejscowo艣ci wygl膮daj膮 w tej materii Gliwice (0,4).

Ze wzgl臋du na odmienny charakter urbanizacji poszczeg贸lnych miast, stosunkowo obiektywnym kryterium wydaje si臋 stosunek d艂ugo艣ci dr贸g rowerowych do wszystkich publicznych szlak贸w komunikacyjnych znajduj膮cych si臋 w granicach administracyjnych. W takim uj臋ciu liderem okazuje si臋 Rzesz贸w, gdzie odsetek ten wynosi a偶 47 procent. Kolejne miejsca zajmuj膮: Wroc艂aw (40 proc.), Pozna艅, Toru艅 i Bia艂ystok (36 proc.), Lublin (35 proc.) i 艁贸d藕 (30 proc.). W tym przypadku stawk臋 zamykaj膮 Gliwice (14 proc.), Cz臋stochowa (13 proc.) i Gdynia (zaledwie 8 proc.).