Black Friday to wyprzeda偶e, obni偶ki cen, okazje, promocje. Ale te偶 tony bezu偶ytecznych opakowa艅, zb臋dne ubrania, niepotrzebne elektro艣mieci i bezsensownie wydane pieni膮dze. Wed艂ug statystyk ponad 80 proc. rzeczy kupionych w czasie Black Friday bardzo szybko, nawet po jednorazowym u偶yciu, trafia na 艣mietnik. A gdyby tak Black Friday zamieni膰 na Green Friday?

W Black Friday najlepiej zapomnijmy o kiepskiej jako艣ci zabawkach, kt贸re szybko si臋 popsuj膮 i trafi膮 do kosza. Do tego cz臋sto s膮 wykonane z toksycznego plastiku. Nie najlepszym wyborem s膮 ubrania, kt贸re po kilku praniach nadaj膮 si臋 jedynie na szmat臋 do sprz膮tania. A najgorsze s膮 nieprzemy艣lane zakupy elektroniczne. Zanim wybierzemy si臋 do sklepu, pomy艣lmy o naturze.

Na wysypiskach kr贸luj膮 smartfony, smartwatche i s艂uchawki

Black Friday narodzi艂 si臋 w Stanach Zjednoczonych i bardzo szybko sta艂 si臋 艣wi臋tem wyprzeda偶y. Z roku na rok przyci膮ga coraz wi臋cej konsument贸w na ca艂ym 艣wiecie. Kupujemy wtedy i wydajemy pieni膮dze bez zastanowienia. Statystyki rosn膮. Wed艂ug danych ameryka艅skiej organizacji reprezentuj膮cej handel detaliczny, klienci w 2019 roku 艣rednio wydawali podczas listopadowych promocji prawie 362 dolary. Rok wcze艣niej by艂o to prawie o 50 dolar贸w mniej. Z polskich bada艅 wynika, 偶e z Black Friday korzysta 87 proc. ankietowanych.

Najwi臋ksz膮 popularno艣ci膮 podczas listopadowej wyprzeda偶y cieszy si臋 elektronika. Ch臋tnie kupujemy nowe smartfony, smartwatche, s艂uchawki, tablety i laptopy. Tylko na Allegro w Czarny Pi膮tek jednego roku sprzeda艂o si臋 ponad trzy miliony produkt贸w z dzia艂u elektroniki. Niestety, takie sprz臋ty bardzo szybko l膮duj膮 na wysypiskach. Wed艂ug statystyk telefony wymieniamy 艣rednio co drugi rok, a laptopy co 5 lat. To zdecydowanie za cz臋sto. Gad偶ety elektroniczne to wsp贸艂cze艣nie najszybciej rosn膮cy sektor odpad贸w. Pami臋tajmy, 偶e do wyprodukowania jednego smartfona potrzebne s膮 takie surowce, jak lit, tantal i kobalt oraz 13 ton wody.

Je艣li jednak zdecydujemy si臋 na nowy sprz臋t, to pami臋tajmy o wyrzuceniu starego we w艂a艣ciwy spos贸b. Elektro艣mieci nie mog膮 trafi膰 na przyk艂ad do pojemnik贸w na odpady zmieszane. Kupuj膮c nowy sprz臋t, stary mo偶na zostawi膰 w sklepie. Cz臋sto jednak elektro艣mieci trafiaj膮 na nielegalne wysypiska w lasach. Wed艂ug danych G艂贸wnego Urz臋du Statystycznego w 2019 roku zlikwidowano w naszym kraju ponad 11 tysi臋cy takich miejsc. Du偶a cz臋艣膰 elektronicznych 艣mieci jest nielegalnie wywo偶ona za wschodni膮 granic臋. Tylko niekt贸re surowce s膮 odzyskiwane, niestety czasami w niehumanitarnych warunkach, tworz膮c zagro偶enie dla zdrowia i natury.

Elektro艣mieci zakry艂yby Manhattan

Wed艂ug UN Environment, co roku produkujemy oko艂o 50 milion贸w ton elektro艣mieci. U艂o偶one obok siebie mog艂yby zakry膰 ca艂y Manhattan. Zaledwie 20 proc. z nich poddaje si臋 recyklingowi. Przewiduje si臋, 偶e w 2050 roku liczba elektro艣mieci mo偶e wzrosn膮膰 do a偶 120 milion贸w ton. Cz臋sto nie mamy jednak wyboru. Z bada艅 przeprowadzonych w 2014 roku wynika, 偶e a偶 77 proc. mieszka艅c贸w Unii Europejskiej wola艂aby odda膰 sprz臋t do naprawy ni偶 kupi膰 nowy. Nie zawsze jest to jednak mo偶liwe. Zdarza si臋, 偶e kupienie nowego przedmiotu to jedyne wyj艣cie, bo wi臋kszo艣ci sprz臋t贸w elektronicznych nie da si臋 naprawi膰. Kolejnym wa偶nym powodem do zakup贸w s膮 kwestie ekologii. Warto rozwa偶y膰 zakup na przyk艂ad nowego telewizora, je艣li kolejny b臋dzie zu偶ywa艂 mniej energii, czyli przyniesie wymierne korzy艣ci nam i naturze.

Zapakowane, przywiezione, zanieczyszczone

Black Friday to g贸ry niepotrzebnych opakowa艅, kt贸re potem trafiaj膮 na 艣mietnik. W艣r贸d nich jest na przyk艂ad styropian, kt贸ry mo偶e rozk艂ada膰 si臋 nawet do miliona lat. Niestety, zakupy wci膮偶 s膮 pakowane w torby foliowe. Najgorsze s膮 opakowania, kt贸rych potem nie mo偶na do niczego wykorzysta膰, na przyk艂ad plastikowe wyt艂oczki do myszek komputerowych albo s艂uchawek. Foli贸wki zagra偶aj膮 potem m.in. zwierz臋tom, kt贸re albo si臋 w nie zapl膮tuj膮, albo je zjadaj膮.

Black Friday znacz膮co wp艂ywa r贸wnie偶 na zanieczyszczenie powietrza. Na wyprzeda偶e do sklep贸w jedziemy najcz臋艣ciej samochodem. Niestety, 艣rednia wieku aut w Polsce to ponad 10 lat. W Black Friday wyrusza wi臋cej samochod贸w ni偶 zwykle. Podczas dojazdu na zakupy i stania w korkach聽 wyleci wi臋c z rur wydechowych masa szkodliwych spalin.

Wyliczono, 偶e zakupy stacjonarne w Black Friday s膮 50 razy bardziej niekorzystne dla 艣rodowiska pod wzgl臋dem 艣ladu w臋glowego ni偶 zakupy online. Ma to zwi膮zek ze zwi臋kszonym przewozem produkt贸w z magazyn贸w do sklep贸w, dojazdami ludzi oraz energi膮 elektryczn膮 potrzebn膮 m.in. do o艣wietlenia sklep贸w czynnych d艂u偶ej ni偶 normalnie. Wed艂ug danych Enviromental Science & Technology zakupy zrobione online, ale odebrane w sklepie, generuj膮 mniejszy koszt dla 艣rodowiska ni偶 normalna stacjonarna wizyta.

Wed艂ug brytyjskich statystyk, dostawy produkt贸w kupionych podczas Black Friday wi膮偶膮 si臋 z emisj膮 429 tysi臋cy ton gaz贸w cieplarnianych. To tyle, ile 435 lot贸w z Londynu do Nowego Jorku. W 2017 roku w Black Friday co 93 sekundy centrum logistyczne Amazon opuszcza艂a pe艂na ci臋偶ar贸wka z silnikami Diesla.

Zielone alternatywy

Na szcz臋艣cie powstaje coraz wi臋cej 鈥瀦amiennik贸w鈥 Black Friday. Greenpeace wymy艣li艂, aby zamiast wyprzeda偶y stworzy膰 w tym czasie ruch spo艂eczny. Ludzie w prawie 40 krajach z ca艂ego 艣wiata spotykaj膮 si臋 po to, 偶eby razem tworzy膰 i naprawia膰, a nie kupowa膰. W Polsce dzieje si臋 to na przyk艂ad we Wroc艂awiu i Warszawie.

Alternatyw膮 dla Black Friday jest wsp贸艂dzielenie oraz idea zero waste. W miastach na ca艂ym 艣wiecie coraz cz臋艣ciej spotkamy szafy, pude艂ka i lod贸wki, w kt贸rych ludzie zostawiaj膮 niepotrzebne rzeczy. Za darmo mo偶emy wzi膮膰 to, co nam jest potrzebne. Warto wtedy r贸wnie偶 przynie艣膰 rzeczy, kt贸rych ju偶 nie potrzebujemy.

We Francji ponad kilkaset marek zjednoczy艂o si臋 przeciwko Black Friday. Nie zach臋caj膮 klient贸w do ta艅szych zakup贸w w ten dzie艅, a nawet wr臋cz przeciwnie. Cz臋艣膰 sprzedawc贸w zamkn臋艂a w Black Friday sklepy.

Zr贸wnowa偶on膮 alternatyw膮 Czarnego Pi膮tku jest Green Friday. Wybieraj膮 go osoby, kt贸re chc膮 powstrzyma膰 si臋 od konsumpcjonizmu oraz firmy, kt贸re troszcz膮 si臋 o 艣rodowisko. Na przyk艂ad jedna z ameryka艅skich marek odzie偶owych w 2016 roku zysk ze sprzeda偶y w czasie Black Friday przekaza艂a organizacji zajmuj膮cej si臋 ochron膮 powietrza i gleby. Uda艂o si臋 wtedy zebra膰 10 mln dolar贸w. Inna ameryka艅ska sie膰 sklep贸w na Black Friday zamyka wszystkie punkty sprzeda偶y, a pracownik贸w wysy艂a na jednodniowy, p艂atny urlop. Marka zach臋ca do zrezygnowania z zakup贸w i sp臋dzenia czasu na 艣wie偶ym powietrzu, razem z najbli偶szymi.

W Polsce Czarny Pi膮tek zamieni艂a na zielony m.in. IKEA. Sklep w ten dzie艅 odkupywa艂 ostatnio u偶ywane meble. Nie by艂 potrzebny paragon. Meble mo偶na by艂o odsprzeda膰 bezpo艣rednio w sklepie nawet za 50 proc. pierwotnej warto艣ci. Potem sklep sprzedawa艂 je ponownie innym osobom.