Black Friday to wyprzeda┼╝e, obni┼╝ki cen, okazje, promocje. Ale te┼╝ tony bezu┼╝ytecznych opakowa┼ä, zb─Ödne ubrania, niepotrzebne elektro┼Ťmieci i bezsensownie wydane pieni─ůdze. Wed┼éug statystyk ponad 80 proc. rzeczy kupionych w czasie Black Friday bardzo szybko, nawet po jednorazowym u┼╝yciu, trafia na ┼Ťmietnik. A gdyby tak Black Friday zamieni─ç na Green Friday?

W Black Friday najlepiej zapomnijmy o kiepskiej jako┼Ťci zabawkach, kt├│re szybko si─Ö popsuj─ů i trafi─ů do kosza. Do tego cz─Östo s─ů wykonane z toksycznego plastiku. Nie najlepszym wyborem s─ů ubrania, kt├│re po kilku praniach nadaj─ů si─Ö jedynie na szmat─Ö do sprz─ůtania. A najgorsze s─ů nieprzemy┼Ťlane zakupy elektroniczne. Zanim wybierzemy si─Ö do sklepu, pomy┼Ťlmy o naturze.

Na wysypiskach kr├│luj─ů smartfony, smartwatche i s┼éuchawki

Black Friday narodzi┼é si─Ö w Stanach Zjednoczonych i bardzo szybko sta┼é si─Ö ┼Ťwi─Ötem wyprzeda┼╝y. Z roku na rok przyci─ůga coraz wi─Öcej konsument├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie. Kupujemy wtedy i wydajemy pieni─ůdze bez zastanowienia. Statystyki rosn─ů. Wed┼éug danych ameryka┼äskiej organizacji reprezentuj─ůcej handel detaliczny, klienci w 2019 roku ┼Ťrednio wydawali podczas listopadowych promocji prawie 362 dolary. Rok wcze┼Ťniej by┼éo to prawie o 50 dolar├│w mniej. Z polskich bada┼ä wynika, ┼╝e z Black Friday korzysta 87 proc. ankietowanych.

Najwi─Öksz─ů popularno┼Ťci─ů podczas listopadowej wyprzeda┼╝y cieszy si─Ö elektronika. Ch─Ötnie kupujemy nowe smartfony, smartwatche, s┼éuchawki, tablety i laptopy. Tylko na Allegro w Czarny Pi─ůtek jednego roku sprzeda┼éo si─Ö ponad trzy miliony produkt├│w z dzia┼éu elektroniki. Niestety, takie sprz─Öty bardzo szybko l─ůduj─ů na wysypiskach. Wed┼éug statystyk telefony wymieniamy ┼Ťrednio co drugi rok, a laptopy co 5 lat. To zdecydowanie za cz─Östo. Gad┼╝ety elektroniczne to wsp├│┼écze┼Ťnie najszybciej rosn─ůcy sektor odpad├│w. Pami─Ötajmy, ┼╝e do wyprodukowania jednego smartfona potrzebne s─ů takie surowce, jak lit, tantal i kobalt oraz 13 ton wody.

Je┼Ťli jednak zdecydujemy si─Ö na nowy sprz─Öt, to pami─Ötajmy o wyrzuceniu starego we w┼éa┼Ťciwy spos├│b. Elektro┼Ťmieci nie mog─ů trafi─ç na przyk┼éad do pojemnik├│w na odpady zmieszane. Kupuj─ůc nowy sprz─Öt, stary mo┼╝na zostawi─ç w sklepie. Cz─Östo jednak elektro┼Ťmieci trafiaj─ů na nielegalne wysypiska w lasach. Wed┼éug danych G┼é├│wnego Urz─Ödu Statystycznego w 2019 roku zlikwidowano w naszym kraju ponad 11 tysi─Öcy takich miejsc. Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç elektronicznych ┼Ťmieci jest nielegalnie wywo┼╝ona za wschodni─ů granic─Ö. Tylko niekt├│re surowce s─ů odzyskiwane, niestety czasami w niehumanitarnych warunkach, tworz─ůc zagro┼╝enie dla zdrowia i natury.

Elektro┼Ťmieci zakry┼éyby Manhattan

Wed┼éug UN Environment, co roku produkujemy oko┼éo 50 milion├│w ton elektro┼Ťmieci. U┼éo┼╝one obok siebie mog┼éyby zakry─ç ca┼éy Manhattan. Zaledwie 20 proc. z nich poddaje si─Ö recyklingowi. Przewiduje si─Ö, ┼╝e w 2050 roku liczba elektro┼Ťmieci mo┼╝e wzrosn─ů─ç do a┼╝ 120 milion├│w ton. Cz─Östo nie mamy jednak wyboru. Z bada┼ä przeprowadzonych w 2014 roku wynika, ┼╝e a┼╝ 77 proc. mieszka┼äc├│w Unii Europejskiej wola┼éaby odda─ç sprz─Öt do naprawy ni┼╝ kupi─ç nowy. Nie zawsze jest to jednak mo┼╝liwe. Zdarza si─Ö, ┼╝e kupienie nowego przedmiotu to jedyne wyj┼Ťcie, bo wi─Ökszo┼Ťci sprz─Öt├│w elektronicznych nie da si─Ö naprawi─ç. Kolejnym wa┼╝nym powodem do zakup├│w s─ů kwestie ekologii. Warto rozwa┼╝y─ç zakup na przyk┼éad nowego telewizora, je┼Ťli kolejny b─Ödzie zu┼╝ywa┼é mniej energii, czyli przyniesie wymierne korzy┼Ťci nam i naturze.

Zapakowane, przywiezione, zanieczyszczone

Black Friday to g├│ry niepotrzebnych opakowa┼ä, kt├│re potem trafiaj─ů na ┼Ťmietnik. W┼Ťr├│d nich jest na przyk┼éad styropian, kt├│ry mo┼╝e rozk┼éada─ç si─Ö nawet do miliona lat. Niestety, zakupy wci─ů┼╝ s─ů pakowane w torby foliowe. Najgorsze s─ů opakowania, kt├│rych potem nie mo┼╝na do niczego wykorzysta─ç, na przyk┼éad plastikowe wyt┼éoczki do myszek komputerowych albo s┼éuchawek. Foli├│wki zagra┼╝aj─ů potem m.in. zwierz─Ötom, kt├│re albo si─Ö w nie zapl─ůtuj─ů, albo je zjadaj─ů.

Black Friday znacz─ůco wp┼éywa r├│wnie┼╝ na zanieczyszczenie powietrza. Na wyprzeda┼╝e do sklep├│w jedziemy najcz─Ö┼Ťciej samochodem. Niestety, ┼Ťrednia wieku aut w Polsce to ponad 10 lat. W Black Friday wyrusza wi─Öcej samochod├│w ni┼╝ zwykle. Podczas dojazdu na zakupy i stania w korkach┬á wyleci wi─Öc z rur wydechowych masa szkodliwych spalin.

Wyliczono, ┼╝e zakupy stacjonarne w Black Friday s─ů 50 razy bardziej niekorzystne dla ┼Ťrodowiska pod wzgl─Ödem ┼Ťladu w─Öglowego ni┼╝ zakupy online. Ma to zwi─ůzek ze zwi─Ökszonym przewozem produkt├│w z magazyn├│w do sklep├│w, dojazdami ludzi oraz energi─ů elektryczn─ů potrzebn─ů m.in. do o┼Ťwietlenia sklep├│w czynnych d┼éu┼╝ej ni┼╝ normalnie. Wed┼éug danych Enviromental Science & Technology zakupy zrobione online, ale odebrane w sklepie, generuj─ů mniejszy koszt dla ┼Ťrodowiska ni┼╝ normalna stacjonarna wizyta.

Wed┼éug brytyjskich statystyk, dostawy produkt├│w kupionych podczas Black Friday wi─ů┼╝─ů si─Ö z emisj─ů 429 tysi─Öcy ton gaz├│w cieplarnianych. To tyle, ile 435 lot├│w z Londynu do Nowego Jorku. W 2017 roku w Black Friday co 93 sekundy centrum logistyczne Amazon opuszcza┼éa pe┼éna ci─Ö┼╝ar├│wka z silnikami Diesla.

Zielone alternatywy

Na szcz─Ö┼Ťcie powstaje coraz wi─Öcej ÔÇ×zamiennik├│wÔÇŁ Black Friday. Greenpeace wymy┼Ťli┼é, aby zamiast wyprzeda┼╝y stworzy─ç w tym czasie ruch spo┼éeczny. Ludzie w prawie 40 krajach z ca┼éego ┼Ťwiata spotykaj─ů si─Ö po to, ┼╝eby razem tworzy─ç i naprawia─ç, a nie kupowa─ç. W Polsce dzieje si─Ö to na przyk┼éad we Wroc┼éawiu i Warszawie.

Alternatyw─ů dla Black Friday jest wsp├│┼édzielenie oraz idea zero waste. W miastach na ca┼éym ┼Ťwiecie coraz cz─Ö┼Ťciej spotkamy szafy, pude┼éka i lod├│wki, w kt├│rych ludzie zostawiaj─ů niepotrzebne rzeczy. Za darmo mo┼╝emy wzi─ů─ç to, co nam jest potrzebne. Warto wtedy r├│wnie┼╝ przynie┼Ť─ç rzeczy, kt├│rych ju┼╝ nie potrzebujemy.

We Francji ponad kilkaset marek zjednoczy┼éo si─Ö przeciwko Black Friday. Nie zach─Öcaj─ů klient├│w do ta┼äszych zakup├│w w ten dzie┼ä, a nawet wr─Öcz przeciwnie. Cz─Ö┼Ť─ç sprzedawc├│w zamkn─Ö┼éa w Black Friday sklepy.

Zr├│wnowa┼╝on─ů alternatyw─ů Czarnego Pi─ůtku jest Green Friday. Wybieraj─ů go osoby, kt├│re chc─ů powstrzyma─ç si─Ö od konsumpcjonizmu oraz firmy, kt├│re troszcz─ů si─Ö o ┼Ťrodowisko. Na przyk┼éad jedna z ameryka┼äskich marek odzie┼╝owych w 2016 roku zysk ze sprzeda┼╝y w czasie Black Friday przekaza┼éa organizacji zajmuj─ůcej si─Ö ochron─ů powietrza i gleby. Uda┼éo si─Ö wtedy zebra─ç 10 mln dolar├│w. Inna ameryka┼äska sie─ç sklep├│w na Black Friday zamyka wszystkie punkty sprzeda┼╝y, a pracownik├│w wysy┼éa na jednodniowy, p┼éatny urlop. Marka zach─Öca do zrezygnowania z zakup├│w i sp─Ödzenia czasu na ┼Ťwie┼╝ym powietrzu, razem z najbli┼╝szymi.

W Polsce Czarny Pi─ůtek zamieni┼éa na zielony m.in. IKEA. Sklep w ten dzie┼ä odkupywa┼é ostatnio u┼╝ywane meble. Nie by┼é potrzebny paragon. Meble mo┼╝na by┼éo odsprzeda─ç bezpo┼Ťrednio w sklepie nawet za 50 proc. pierwotnej warto┼Ťci. Potem sklep sprzedawa┼é je ponownie innym osobom.