Czarna ma┼║ skleja jej w┼éosy, zalewa oczy i policzki, sp┼éywa po ramionach. Upozowana na ludzk─ů plam─Ö ropy naftowej, Greta Thunberg przeszywa spojrzeniem z ok┼éadki presti┼╝owego Guardiana. Ju┼╝ nie dziecko, lecz m┼éoda kobieta. Ju┼╝ nie tak niewinna, i nie bez skazy, cho─ç ┼Ťwiat niezmiennie ma u swoich st├│p. A przecie┼╝ wci─ů┼╝ chce wi─Öcej.

Ma 19 lat. Od trzech jest globaln─ů ikon─ů. Wieszczy klimatyczn─ů katastrof─Ö i wzywa do fundamentalnej zmiany z moc─ů, z jak─ů nie robi┼é tego nikt wcze┼Ťniej. Milionom zatroskanych o los planety daje nadziej─Ö, a jednocze┼Ťnie wielu j─ů odbiera, snuj─ůc sw─ů pesymistyczn─ů opowie┼Ť─ç o kondycji ludzko┼Ťci. Wiar─Ö pok┼éada jedynie w m┼éodych, takich jak ona. Przeciw tym ÔÇ×starymÔÇŁ wytacza coraz to nowe dzia┼éa. Zielona ekonomia bla bla bla, zero emisji dwutlenku w─Ögla do 2050 roku, bla, bla, bla ÔÇô tak Greta Thunberg podsumowuje starania polityk├│w, a s┼éowa te wypowiada tu┼╝ przez niedawnym szczytem klimatycznym COP26 w Glasgow, zapowiadanym jako prze┼éomowy. Dobrze to obrazuje osobowo┼Ť─ç, stosunek do rzeczywisto┼Ťci i spos├│b dzia┼éania.

W drodze na szczyt

W 2018 roku nikomu nie znana Thumberg, niepozorna 15-latka ze Szwecji, pisze na Twitterze: ÔÇ×Mam na imi─Ö Greta i ucz─Ö si─Ö w 9. klasieÔÇŁ. Jest p├│┼║ne lato, wyj─ůtkowo gor─ůce ÔÇô temperatury bij─ů rekordy, w lasach szalej─ů po┼╝ary, a za kilka dni maj─ů si─Ö odby─ç wybory. Ko┼äcz─ů si─Ö wakacje, lecz Thunberg nie idzie do szko┼éy. Zamiast tego staje na czele strajku klimatycznego. Szkolnego, a w┼éa┼Ťciwie jednoosobowego. Strajkuje sama, siedz─ůc na kraw─Ö┼╝niku pod gmachem parlamentu, dzier┼╝─ůc w r─Ökach niepozorn─ů tabliczk─Ö z napisem Skolstrejk f├Âr klimatet. Cho─ç z pocz─ůtku spotyka si─Ö z zerowym odzewem, akcj─Ö kontynuuje w kolejny pi─ůtek. I w nast─Öpne te┼╝. Wkr├│tce wok├│┼é niej pojawiaj─ů si─Ö przyjaciele, potem obcy ludzie. Strajk i jego organizatorka zaczynaj─ů budzi─ç zainteresowanie medi├│w, dzi─Öki czemu szybko znajduje na┼Ťladowc├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie. Potem ju┼╝ wszystko toczy si─Ö w mgnieniu oka. W grudniu tego samego roku Thunberg wyg┼éasza p┼éomienn─ů mow─Ö na szczycie COP24, kt├│ry akurat odbywa si─Ö w Polsce, w Katowicach. Atakuje polityk├│w i w┼éadze koncern├│w paliwowych. Bez cienia strachu og┼éasza: m┼éodzi nie prosz─ů przyw├│dc├│w ┼Ťwiata o uwag─Ö, m┼éodzi w┼éa┼Ťnie m├│wi─ů, ┼╝e nadchodzi zmiana, czy si─Ö to podoba, czy nie. Jej s┼éowa cytuj─ů ┼Ťwiatowe agencje. W tym samym miesi─ůcu najwi─Ökszy ameryka┼äski tygodnik Time zalicza Thunberg do grona 25 najbardziej wp┼éywowych nastolatk├│w na ca┼éym globie. Ale to dopiero preludium. Rok p├│┼║niej to samo medium koronuje j─ů tytu┼éem ÔÇ×Cz┼éowieka rokuÔÇŁ.

Papie┼╝, Nobel, ONZ

Osi─ůga szczyt w wieku 16 lat. Mo┼╝e m├│wi─ç co chce, gdzie chce, do kogo chce. I skwapliwie z tego przywileju korzysta. Przemawia w ONZ i na ┼Ťwiatowym forum gospodarczym w Davos (gdzie straszy: Nie chc─Ö, by┼Ťcie byli pe┼éni nadziei. Chc─Ö, by┼Ťcie zacz─Öli panikowa─ç). Dyskutuje w cztery oczy z Angel─ů Merkel, otrzymuje podzi─Ökowania od papie┼╝a i dwukrotn─ů nominacj─Ö do pokojowej nagrody Nobla. Udziela wywiad├│w Guardianowi, jest twarz─ů pierwszego wydania Vogue Scandinavia (gdzie uderza w przemys┼é modowy i pozorowane ÔÇô jej zdaniem - dzia┼éania na rzecz ekologii oraz praw pracowniczych). Liberalni politycy lubi─ů si─Ö grza─ç w jej cieple, konserwatywni z regu┼éy jej nie trawi─ů. Na Instagramie ma 13,9 miliona obserwuj─ůcych, cho─ç sama ┼Ťledzi tylko 1159 os├│b i organizacji. Podobnie rzecz wygl─ůda w innych mediach spo┼éeczno┼Ťciowych. Twitter: 5,1 mln obserwuj─ůcych, 2711 obserwowanych; Facebook: 3,5 mln obserwuj─ůcych i tylko 1 obserwowany (ten jeden to IPCC ÔÇô Mi─Ödzynarodowy Zesp├│┼é ds. Zmian Klimatu). We wrze┼Ťniu 2019 roku zainicjowany przez ni─ů strajk klimatyczny gromadzi 4 miliony ludzi w 161 krajach.

Kiedy Greta by┼éa ma┼é─ů dziewczynk─ů

Gdy ma 8 lat, przera┼╝a j─ů widok ton plastiku dryfuj─ůcego po oceanie. 3 lata p├│┼║niej przestaje je┼Ť─ç i m├│wi─ç, dostaje depresji ÔÇô nie radzi sobie z my┼Ťl─ů, ┼╝e ludzie interesuj─ů si─Ö wy┼é─ůcznie sob─ů. To wtedy zaczyna kie┼ékowa─ç w niej bunt, tak mocno podszyty niewiar─ů w mo┼╝liwo┼Ť─ç zmiany w ramach istniej─ůcego systemu. Jest przekonana, ┼╝e ┼Ťwiat trzeba przewr├│ci─ç do g├│ry nogami. P├│ki co, zaczyna od wy┼é─ůczania ┼Ťwiat┼éa w rodzinnym domu. Jest skrajnie wra┼╝liwa, a jednocze┼Ťnie zamkni─Öta w sobie. Lekarze diagnozuj─ů u niej zesp├│┼é Aspergera, ADHD, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne oraz l─Ökowe (mutyzm wybi├│rczy). Tym w du┼╝ej mierze t┼éumaczy si─Ö jej zachowania, kt├│re przez wiele os├│b s─ů odbierane jako aspo┼éeczne i aroganckie. Jak cho─çby zdawkowe odpowiadanie na pytania. I to w┼éa┼Ťnie te zaburzenia stanowi─ů kanw─Ö donos├│w kierowanych do s┼éu┼╝b socjalnych w Sztokholmie pod adresem jej rodzic├│w, kt├│rzy jakoby mieli zaniedbywa─ç stan zdrowia c├│rki. I nie tylko ÔÇô Malena Ernman i Svante Thunberg s─ů te┼╝ ÔÇ×oskar┼╝aniÔÇŁ o sterowanie ni─ů i wykorzystywanie do budowania w┼éasnej popularno┼Ťci. Oboje s─ů artystami ÔÇô ona ┼Ťpiewaczk─ů operow─ů flirtuj─ůc─ů z muzyk─ů pop (przed laty wyst─ůpi┼éa nawet na Eurowizji), on aktorem. I cho─ç regularnie tego typu doniesieniom zaprzeczaj─ů, od kilku lat wzbudzaj─ů emocje. Nawet w Szwecji, gdzie zainteresowanie celebrytami jest niewielkie.

Dok─ůd zmierza rewolucja Thunberg?

Dzi┼Ť ┼Ťwiat zdaje si─Ö by─ç z Gret─ů oswojony, a na jej wizerunku zaczynaj─ů si─Ö pojawia─ç rysy. Jeszcze dwa lata temu to by┼éy drobnostki o charakterze co najwy┼╝ej tabloidowym, jak cho─çby s┼éynny rejs jachtem na forum ONZ w Nowym Jorku, kt├│ry wcale nie okaza┼é si─Ö tak ekologiczny, jak mia┼é by─ç. Dzi┼Ť z ust komentator├│w, nawet tych lewicowych i liberalnych, coraz cz─Ö┼Ťciej padaj─ů pytania o znacznie wi─Ökszym ci─Ö┼╝arze gatunkowym. Czy wyniesienie na sztandary autystycznej nastolatki nie jest naiwno┼Ťci─ů w sytuacji, gdy energetyka jest gr─ů twardych interes├│w liczonych w bilionach dolar├│w? I czy agresywna retoryka Thunberg nie niesie za sob─ů trudnych do przewidzenia skutk├│w ubocznych? W jednym z ostatnich wyda┼ä ÔÇ×PolitykiÔÇŁ Katarzyna Tubylewicz pisze, ┼╝e Szwedzi zaczynaj─ů mie─ç z Gret─ů problem. Tamtejsze media powa┼╝nie zastanawiaj─ů si─Ö, czy nie popycha ona swoich wyznawc├│w w stron─Ö dzia┼éa┼ä niedemokratycznych. Wszak metoda polegaj─ůca na totalnej negacji, straszeniu, obra┼╝aniu i podburzaniu niesie za sob─ů du┼╝y ┼éadunek negatywnych emocji, kt├│rym ulegaj─ů nastolatki na ca┼éym ┼Ťwiecie. Emocji, kt├│re mog─ů by─ç r├│┼╝nie spo┼╝ytkowane. St─ůd coraz g┼éo┼Ťniej wybrzmiewaj─ůce pytanie: czy ta rewolucja, tak jak wiele innych w historii, nie zrodzi potwora w najmniej oczekiwanym miejscu i czasie?

Piotr Brz├│zka