(Nie)s艂awne tuje

Czy tuje szkod膮 zdrowiu? Czy to prawda, 偶e samo przebywanie w艣r贸d tych ro艣lin mo偶e skutkowa膰 zawrotami g艂owy lub md艂o艣ciami? Wok贸艂 偶ywotnik贸w naros艂o wiele mit贸w. Pora si臋 z nimi rozprawi膰.

Tuje to popularne w Polsce ro艣liny iglaste z rodzaju Thuja L., pochodz膮ce z Azji i Ameryki P贸艂nocnej. W obr臋bie rodzaju Thuja L. wyr贸偶nia si臋 pi臋膰 gatunk贸w drzew i krzew贸w. W Polsce najcz臋艣ciej spotyka si臋 drzewa Thuja occidentalis, nazywane tak偶e 偶ywotnikami zachodnimi. Ten gatunek trafi艂 do Europy w XVI wieku za spraw膮 francuskiego podr贸偶nika i odkrywcy Jacquesa Cartiera. Kiedy jego ekspedycja dop艂yn臋艂a do dzisiejszej Kanady z objawami szkorbutu, Indianie natychmiast zwalczyli chorob臋 wyci膮giem z Thuja occidentalis. Z tego powodu drzewo zosta艂o nazwane l'邪rbr械 de vie, co w dos艂ownym t艂umaczeniu oznacza brzeg 偶ycia. St膮d wywodzi si臋 tak偶e polska nazwa rodzajowa 鈥 偶ywotnik.

W XVI wieku tuje rozpowszechni艂y si臋 we Francji, Anglii, Niemczech oraz Holandii. W kolejnym stuleciu dotar艂y do Belgii, W艂och oraz Danii, a w XVIII w. do 贸wczesnej Polski. Obecnie 偶ywotniki nale偶膮 do najcz臋艣ciej spotykanych ro艣lin w przydomowych ogr贸dkach. O ich popularno艣ci decyduje przede wszystkim wytrzyma艂o艣膰 na zimno, szybki wzrost oraz ma艂e wymagania odno艣nie do gleby.

W ostatnich latach popyt na tuje zacz膮艂 spada膰. Internet obieg艂y informacje o negatywnym wp艂ywie tych ro艣lin na zdrowie. Mo偶na spotka膰 si臋 ze stwierdzeniami, 偶e samo przebywanie w艣r贸d nich skutkuje zawrotami g艂owy, duszno艣ciami oraz md艂o艣ciami. Pojawi艂y si臋 tak偶e wzmianki o masowym wysadzaniu 偶ywotnik贸w w Niemczech, a tak偶e o zakazie ich sadzenia w niekt贸rych ogr贸dkach dzia艂kowych w Polsce. Czy tuje zas艂uguj膮 na z艂膮 s艂aw臋?

Tuja jak absynt

Thuja occidentalis zawiera olejek eteryczny, kt贸rego podstawowym sk艂adnikiem jest tujon 鈥 organiczny zwi膮zek chemiczny dzia艂aj膮cy toksycznie na uk艂ad nerwowy. Spo偶ycie tujonu w du偶ych dawkach mo偶e doprowadzi膰 do niepokoju ruchowego, wzmo偶onej dra偶liwo艣ci, a nawet zgonu. Ten sam zwi膮zek chemiczny wyst臋puje w pio艂unie, na bazie kt贸rego wytwarza si臋 absynt, czyli zielony nap贸j alkoholowy podejrzewany o psychoaktywne dzia艂anie, kt贸ry by艂 szczeg贸lnie popularny w艣r贸d paryskiej bohemy.

W XX wieku, ze wzgl臋du na szkodliwe skutki uboczne, w wi臋kszo艣ci kraj贸w europejskich zakazano wytwarzania i sprzedawania tego trunku. Dopiero w latach 90. ubieg艂ego stulecia zezwolono na sprzeda偶 absyntu, jednak偶e w przepisach 艣ci艣le okre艣lono, ile tujonu mo偶e zawiera膰. Dawka maksymalna to 10 mg w litrze alkoholu.

Sadzi膰 czy nie sadzi膰?

Czy kontakt z drzewami zawieraj膮cymi tujon stanowi zagro偶enie dla cz艂owieka? Nie istniej膮 badania naukowe, kt贸re potwierdza艂yby, 偶e przebywanie w艣r贸d tui ma negatywny wp艂yw na zdrowie. Podczas przycinania 偶ywop艂otu z ro艣liny zwykle wydobywa si臋 olejek, kt贸ry mo偶e zadzia艂a膰 dra偶ni膮co na sk贸r臋, dlatego prace piel臋gnacyjne warto wykonywa膰 w r臋kawicach. Je偶eli chodzi o epizody duszno艣ci, to mog膮 one by膰 spowodowane py艂kami lub zarodnikami grzyb贸w, kt贸re gromadz膮 si臋 w obumar艂ych 艂uskach, a nast臋pnie pod wp艂ywem wiatru trafiaj膮 do dr贸g oddechowych os贸b cierpi膮cych na alergie.

Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e spo偶ycie jakichkolwiek cz臋艣ci 偶ywotnika mo偶e by膰 tragiczne w skutkach. Zjedzenie li艣ci lub szyszek w niewielkich ilo艣ciach najpewniej wywo艂a wymioty, b贸le 偶o艂膮dka i biegunk臋, ale w znacznie wi臋kszych mo偶e doprowadzi膰 do parali偶u uk艂adu nerwowego, drgawek, bezdechu, a nawet uszkodzenia w膮troby lub nerek. Warto to mie膰 na uwadze, je艣li w ogr贸dku bawi膮 si臋 dzieci. Przypadek silnego stanu zapalnego z krwawym kaszlem u niespe艂na rocznego ch艂opca opisa艂 niedawno niemiecki Medical Tribune. Okaza艂o si臋, 偶e przyczyn膮 dolegliwo艣ci by艂 niewielki, centymetrowy fragment ga艂膮zki, kt贸ry przedosta艂 si臋 do drzewa oskrzelowego dziecka. Jednak偶e rezygnacja z sadzenia 偶ywotnik贸w w Niemczech, o kt贸rej mo偶na us艂ysze膰, prawdopodobnie nie wynika ze strachu przed toksyczno艣ci膮 ro艣liny, ale ze zmian klimatycznych. Nie ka偶dy pocz膮tkuj膮cy ogrodnik wie, 偶e tuje s膮 wra偶liwe na brak wody w okresie zimowym, co cz臋sto prowadzi do ich br膮zowienia. Za nasz膮 zachodni膮 granic膮 drzewa cierpi膮 z powodu suszy, podobnie jest w Austrii, w kt贸rej wprowadzono czasowy zakaz ich uprawiania ze wzgl臋du na warunki pogodowe.

Dob贸r ro艣lin do ogrodu pozostaje kwesti膮 indywidualn膮. Wystarczy mie膰 podstawowe informacje na temat 偶ywotnik贸w, 偶eby podj膮膰 艣wiadom膮 decyzj臋. W razie w膮tpliwo艣ci mo偶na wybra膰 inne ro艣liny iglaste, kt贸re nie zawieraj膮 substancji truj膮cych (po ich spo偶yciu), takie jak jod艂y, 艣wierki czy sosny.