Co wsp贸lnego maj膮 ze sob膮 czekolada, tapir i problemy samotnych matek w Wenezueli? Odpowied藕 na to pytanie zna dr Izabela Stachowicz z Wydzia艂u Biologii i Ochrony 艢rodowiska Uniwersytetu 艁贸dzkiego. Biolo偶ka na co dzie艅 bada nara偶one na wygini臋cie ssaki, ale podczas swojego o艣mioletniego pobytu i bada艅 w Wenezueli zaanga偶owa艂a si臋 tak偶e w dzia艂alno艣膰 na rzecz lokalnej spo艂eczno艣ci.

Jest z nami na dobre i na z艂e. Kiedy 艣wi臋tujemy czy ocieramy 艂zy. Cho膰 jej najbli偶sza plantacja znajduje si臋 a偶 6000 kilometr贸w od Polski, nie przeszkadza to, aby艣my byli czwartym eksporterem tego produktu na 艣wiecie (za Niemcami, Belgi膮 i W艂ochami). Kakaowiec i czekolada. Warto艣膰 jej sprzeda偶y za granic臋 wynosi prawie 2,1 mld dolar贸w, co stanowi 7,3 proc. udzia艂u w eksporcie globalnym (藕r贸d艂o: raport Euromonitor 2021). Kiedy艣 produkt luksusowy, dzi艣 si臋 w nim k膮piemy podczas pobyt贸w w SPA. Jednak koszt jego produkcji ro艣nie.

Co si臋 dzieje na tym drugim ko艅cu 艣wiata, gdy my przegryzamy narodowego wafelka oblanego czekolad膮? Kakao do produkcji czekolady importowane jest przede wszystkim z Afryki (Wybrze偶e Ko艣ci S艂oniowej, Ghana, Nigeria), Indonezji, a tak偶e z Ameryki Po艂udniowej (Brazylia czy Ekwador).

鈥 Jako konsumenci coraz cz臋艣ciej zastanawiamy si臋, sk膮d pochodzi kupowane przez nas mi臋so, mleko czy jaja. Robi膮c zakupy staramy si臋 zwraca膰 uwag臋 na to, czy produkowane s膮 we w艂a艣ciwy spos贸b. Tak samo jest z czekolad膮, kaw膮 czy herbat膮. Dokonuj膮c zakup贸w warto zwr贸ci膰 uwag臋 na to, czy maj膮 certyfikaty 艣wiadcz膮ce o tym, 偶e produkowane s膮 w zr贸wnowa偶ony spos贸b i z poszanowaniem praw pracownik贸w zatrudnionych na plantacjach 鈥 m贸wi dr Izabela Stachowicz.

Cz臋sto s艂yszymy o zr贸wnowa偶onych uprawach, rodzimych czy egzotycznych, jednak co to naprawd臋 oznacza? Taka produkcja to kompleksowe i trudne zadanie, w kt贸rym r贸wnie wa偶ny jest zar贸wno element produkcji oraz pracuj膮cych przy niej ludzi, jak i ochrony 艣rodowiska.

鈥 Aby chroni膰 ekosystemy lub gatunki, kluczowe jest wzmocnienie spo艂eczno艣ci lokalnych. To w艂a艣nie ludzie mieszkaj膮cy w艣r贸d dzikiej przyrody powinni kierowa膰 i zarz膮dza膰 tym procesem. Aby mi臋dzynarodowe konwencje i traktaty mog艂y by膰 skuteczne, lokalne spo艂eczno艣ci musz膮 mie膰 艣rodki na godne 偶ycie i utrzymanie swoich rodzin. Inaczej, aby m贸c prze偶y膰, musz膮 eksploatowa膰 nawet najcenniejsze przyrodniczo obszary. Co powiedzie膰 cz艂owiekowi, kt贸ry musi i艣膰 do lasu i zabra膰 z niego wszystko, co da si臋 sprzeda膰 i wyci膮膰, aby nakarmi膰 i wyleczy膰 najbli偶szych? Dla g艂odnych nie ma znaczenia, czy dany gatunek jest chroniony, czy nie i ile publikacji zosta艂o stworzonych na jego temat dodaje dr Stachowicz. Certyfikaty typu fair trade potwierdzaj膮, 偶e pracownicy s膮 godnie wynagradzani, maj膮 odpowiednie warunki pracy i pakiety socjalne.

鈥 Na plantacji pracuj膮 lokalni mieszka艅cy, kt贸rzy s膮 bardzo zaanga偶owani w produkcj臋 kakao, dla wielu z nich to jest ca艂e 偶ycieopowiada dr Stachowicz. 鈥 To wa偶ny trend, bo dzi臋ki certyfikatom to konsument decyduje czy chce zap艂aci膰 za produkt ze 艣wiadomo艣ci膮, 偶e przy produkcji naszych ulubionych s艂odyczy nie s膮 wykorzystywani ludzie.

Warsztaty z produkcji czekolady na plantacji La Guaquira

鈥 Kolejnym elementem zr贸wnowa偶onej produkcji jest wzrost kakaowca w cieniu koron wysokich drzew, co zdarza si臋 tylko na niekt贸rych plantacjach, ale ma niebagatelne znaczenie zar贸wno dla jako艣ci kakao, jak i dla zachowania bior贸偶norodno艣ci ekosystemu na plantacji oraz w jej okolicym贸wi dr Stachowicz. 鈥 Plantacje, kt贸re s膮 organizowane w ten spos贸b, daj膮 tak偶e schronienie wielu gatunkom zwierz膮t. Podczas mojego wieloletniego pobytu w Wenezueli mog艂am zaobserwowa膰, jak oceloty, pancerniki, aguti i r贸偶ne gatunki ma艂p oraz wielkie bogactwo ptak贸w doskonale czuj膮 si臋 na plantacji La Guaquira, z kt贸r膮 wsp贸艂pracuj臋 i jakie ma to znaczenie dla ro艣lin oraz zwierz膮t. Na terenie tej plantacji nie u偶ywa si臋 te偶 偶adnych sztucznych nawoz贸w ani innych 艣rodk贸w syntetycznych. To r贸wnie偶 ma wp艂yw na ci膮g艂o艣膰 ekosystemu, ale tak偶e na mniejsz膮 produkcj臋 鈥 to 艣wiadoma decyzja zarz膮dzaj膮cych plantacj膮.

Tapir 鈥 dobro narodowe?

鈥 Nieopodal plantacji kakaowca, po wiecznie zielonym lesie majestatycznie spaceruje najwi臋kszy ssak obu Ameryk 鈥 tapir ameryka艅ski (Tapirus terrestris), nazywany po hiszpa艅sku danta. To osobliwe zwierz臋 uwa偶ane jest za 鈥瀉rchitekta ekosystemu鈥, jednak nigdy nie widzimy tapira, a jedynie jego arcydzie艂o 鈥 las. Odgrywa on kluczow膮 rol臋 jako rozsiewacz nasion, nawet na du偶e odleg艂o艣ci. 艢ci艣le zale偶y od zasob贸w wodnych i mo偶na go zaobserwowa膰 w pobli偶u rzek, gdzie sprawnie p艂ywa i nurkuje jak na 200 kg wagi (!). W odchodach pozostawia nasiona, kt贸re przemieszczaj膮 si臋 wzd艂u偶 rzeki, aby dotrze膰 do nowego miejsca i rozpocz膮膰 kie艂kowaniem贸wi dr Stachowicz. 鈥 Niestety, kryzys ekonomiczny sprawi艂, 偶e mieszka艅cy Wenezueli coraz cz臋艣ciej poluj膮 na tapiry. To du偶y problem w tej cz臋艣ci 艣wiata. Moim zdaniem nie wystarczy zabroni膰 polowa艅, trzeba uczy膰 od podstaw, 偶e to zwierz臋 jest jednym ze skarb贸w narodowych. W budowaniu tej 艣wiadomo艣ci mo偶e pom贸c wykorzystanie wizerunku tapira w tworzeniu r臋kodzie艂a dla turyst贸w. To jeden ze sposob贸w dotarcia do lokalnej spo艂eczno艣ci z informacj膮, 偶e polowanie na tapiry jest z艂e. Nie uda si臋 tego zrobi膰, nie daj膮c g艂odnym ludziom niczego w zamian.

Mo偶emy pom贸c

W Wenezueli 70 procent kobiet samotnie wychowuje jedno lub wi臋cej dzieci. To ogromny problem spo艂eczny, kt贸ry ma wp艂yw na bardzo niski status ekonomiczny kobiet.

鈥 Podczas swoich bada艅 w Wenezueli zetkn臋艂am si臋 z wieloma kobietami, kt贸re 偶yj膮 na granicy ub贸stwa nie dlatego, 偶e nie chc膮 pracowa膰, ale dlatego, 偶e maj膮c ma艂e dzieci nie mog膮 sobie pozwoli膰 na dojazdy do odleg艂ych miast, gdzie mog艂yby znale藕膰 prac臋 m贸w dr Stachowicz. 鈥 Niekt贸re z nich znalaz艂y zatrudnienie na plantacji kakao, ale w najbli偶szej okolicy plantacji mieszka oko艂o sto kobiet w niezwykle trudnej sytuacji i nie wszystkie mog膮 by膰 tam zatrudnione.

Samotne matki mieszkaj膮ce w okolicy rezerwatu La Guaquira w stanie Yaracuy staraj膮 si臋 radzi膰 sobie na wiele sposob贸w. Poniewa偶 maj膮 dost臋p do czekolady z plantacji, wykonuj膮 w艂asnor臋cznie praliny, kt贸re mog膮 p贸藕niej sprzeda膰 na lokalnym rynku. Anga偶uj膮 si臋 te偶 w聽r臋kodzie艂o tworz膮c z trzciny elementy dekoracyjne w kszta艂cie zwierz膮t.

鈥 M贸j pomys艂 na pomoc tym kobietom polega na tym, 偶eby kupi膰 dla nich formy do wytwarzania pralin i da膰 im niezb臋dny warsztat, 偶eby z trzciny tworzy艂y tapiry dla turyst贸w odwiedzaj膮cych rezerwat La Guaquira. Uruchamiamy zbi贸rk臋 na ten cel. Dzi臋ki udzia艂owi w akcji mo偶na nie tylko pom贸c wenezuelskim kobietom, ale tak偶e mie膰 wp艂yw na ratowanie populacji tapir贸w m贸wi 艂贸dzka badaczka. Dr Izabela Stachowicz i ambasador Wenezueli Luis Gomez Urdaneta wsp贸lnie promowali akcj臋 pomocy ludziom i tapirom w 艂贸dzkim Orientarium. Fundacja Open Science Conservation, kt贸ra jest organizatorem zbi贸rki, chce zebra膰 25 tys. z艂, co pozwoli艂oby na wsparcie oko艂o 70 kobiet.

Kilka film贸w z tapirami z La Guaquiry mo偶na obejrze膰 na kanale YT dr Stachowicz.

https://www.youtube.com/channel/UCoNqjiqYZNT7irB95RxsLQA