Od lat 艣ledzi Pani trendy w nowych technologiach. Czy wida膰 na horyzoncie rozwi膮zania, dzi臋ki kt贸rym nasze codzienne funkcjonowanie stanie si臋 bardziej przyjazne dla 艣rodowiska i klimatu?

Tak, jest ich wiele. Technologia w coraz wi臋kszym stopniu przyczynia si臋 do tego, by艣my mogli prowadzi膰 偶ycie w spos贸b bardziej zr贸wnowa偶ony i przyjazny klimatowi. Ma to nawet swoj膮 nazw臋: green tech. Z jednej strony istniej膮 rozwi膮zania wielkoskalowe, kt贸re nie s膮 osi膮galne dla przeci臋tnego u偶ytkownika, a bardziej dla biznesu czy konkretnych pa艅stw, takie jak wychwytywacze dwutlenku w臋gla, energia odnawialna czy nowoczesne metody zwi膮zane z zasilaniem farm serwer贸w. Ale jest te偶 coraz wi臋cej mo偶liwo艣ci dost臋pnych na ma艂膮 skal臋. Wspomnie膰 mo偶na cho膰by o aplikacjach konsumenckich, zbli偶aj膮cych nas do bardziej zr贸wnowa偶onego funkcjonowania, wspieraj膮cych cho膰by sharing economy, czyli ekonomi臋 wsp贸艂dzielenia. Wystarczy spojrze膰 na popularne apki do sprzeda偶y rzeczy u偶ywanych odzie偶y czy r贸偶nych przedmiot贸w. Sp贸jrzmy te偶 na aplikacje, kt贸re pozwalaj膮 dowiedzie膰 si臋 wi臋cej o danym produkcie. Po zeskanowaniu kodu mo偶emy otrzyma膰 informacje, czy jest zdrowy, czy ma opakowanie przyjazne 艣rodowisku itd. S膮 to technologie wspieraj膮ce, dodatkowo jednak czekamy na rozwi膮zania systemowe, kt贸rych b臋dzie coraz wi臋cej. Jednym z nich jest procedowany w Unii Europejskiej projekt wdro偶enia tzw. paszportu digitalowego, dzi臋ki kt贸remu b臋dziemy mogli na ekranie swojego smartfona przeczyta膰, jaka by艂a droga danego wyrobu gdzie zosta艂 wyprodukowany, z u偶yciem jakich technologii, jakie materia艂y i substancje wchodz膮 w jego sk艂ad. B臋dzie to znacznie wi臋cej, ni偶 zwyk艂a ulotka.聽

Na ile tego typu rozwi膮zania s膮 w stanie realnie zach臋ci膰 u偶ytkownik贸w do dzia艂a艅 proekologicznych, a na ile pozostaj膮 ciekawostk膮 technologiczn膮?

Oceniam szanse wysoko. Rok 2022 przyni贸s艂 na niekt贸rych rynkach a偶 30-procentowy wzrost sektora resale, czyli odsprzeda偶y, tak偶e z udzia艂em du偶ego biznesu, skupuj膮cego swoje u偶ywane produkty i oferuj膮cego je w drugim obiegu. Wskazuj膮 wi臋c na to twarde dane, wskazuje te偶 realne zainteresowanie konsument贸w dostrzegaj膮cych szans臋 na to, by nie kupowa膰 nowych przedmiot贸w, ubra艅, opakowa艅. Jest otwarto艣膰 kliencka, kt贸ra oczywi艣cie 艂膮czy si臋 te偶 z aspektem ekonomicznym, oszcz臋dno艣ciowym.聽

No w艂a艣nie 鈥 na ile jest to ekologia, a na ile prosta ekonomia?

Cz臋sto takie procesy zbiegaj膮 si臋 w czasie. Tego typu rozwi膮zania funkcjonowa艂y ju偶 wcze艣niej i byli nimi zainteresowani innowatorzy, wcze艣ni adapterzy. W ka偶dym trendzie na pocz膮tku s膮 osoby anga偶uj膮ce si臋 w dane rozwi膮zanie dlatego, 偶e jest ono ciekawe, a tak偶e z ch臋ci bycia w awangardzie. A potem to zainteresowanie przechodzi na rynek mainstreamowy. I tutaj musz膮 si臋 pojawi膰 konkretne przes艂anki, dla kt贸rych sektor klient贸w masowych b臋dzie z nowych rozwi膮za艅 korzysta膰. Jedn膮 z nich s膮 zach臋ty ekonomiczne co艣 zaczyna si臋 bardziej op艂aca膰, dzi臋ki czemu艣 zaczynamy oszcz臋dza膰. Niekiedy jest te偶 tak, 偶e pewne rzeczy wypada robi膰 w danej grupie spo艂ecznej. Czasem rol臋 odgrywaj膮 r贸wnie偶 czynniki regulacyjne. Prosz臋 spojrze膰 na kwesti臋 jednorazowych opakowa艅. Wystarczy艂y dwa lata, 偶eby艣my znacznie zmniejszyli ich zu偶ycie i sta艂o si臋 to w艂a艣nie dzi臋ki regulacjom prawnym.聽

Inflacja galopuje, w oczy zagl膮da widmo nadchodz膮cego kryzysu ekonomicznego. Wiele os贸b b臋dzie zmuszonych oszcz臋dza膰. I wydaje si臋, 偶e mo偶e si臋 to prze艂o偶y膰 na zachowania proekologiczne...

Mo偶e nas to zach臋ci膰 do dzia艂a艅 zero waste. Coraz cz臋艣ciej zwracamy si臋 ku sposobom naszych dziadk贸w. Pokoleniem, kt贸re 艣wietne si臋 sprawdza w zero waste, jest grupa po 70. roku 偶ycia. Wiele os贸b ma w rodzinie przyk艂ad babci oszcz臋dzaj膮cej, gromadz膮cej resztki jedzenia, 偶eby zrobi膰 nowy superposi艂ek, wykorzystuj膮cej stare gazety do tego, by wy艂o偶y膰 nimi kosz na 艣mieci. Rozwi膮zania te s膮 nam znane od dziesi臋cioleci, ale dot膮d nie chcieli艣my ich stosowa膰, poniewa偶 byli艣my zapatrzeni we wzrost, poniewa偶 mieli艣my do czynienia z coraz wi臋ksz膮 ilo艣ci膮 towar贸w jednorazowych. Teraz musimy wr贸ci膰 do starych sposob贸w. Powinni艣my sobie te偶 zada膰 pytanie o granice wzrostu. Jest to termin sformu艂owany ju偶 w latach siedemdziesi膮tych przez Klub Rzymski, ale ca艂y czas do niego wracamy, szczeg贸lnie w latach kryzysu, d膮偶膮c do redefinicji tego poj臋cia. S膮 ju偶 na 艣wiecie biznesy, kt贸re m贸wi膮 otwarcie: nie chcemy wi臋cej rosn膮膰. Ostatnio tak膮 decyzj臋 podj臋艂a na przyk艂ad du偶a firma odzie偶owa Patagonia. Widoczny jest trend better business, polegaj膮cy na prowadzeniu biznesu z misj膮, nastawionego nie tylko na skalowanie wzrostowe, ale te偶 przemy艣lanego pod k膮tem klimatu czy klient贸w pragn膮cych podejmowa膰 艣wiadome decyzje klimatyczne. To jest ten moment, w kt贸rym du偶y biznes i klienci zaczynaj膮 ze sob膮 wsp贸艂pracowa膰. Zachodzi dwustronny proces, naszymi decyzjami zakupowymi wskazujemy pewne zmiany, kt贸re dokonuj膮 si臋 w oczekiwaniach, a biznes na to reaguje. I to od du偶ych dzia艂a艅 biznesu b臋dzie najwi臋cej zale偶e膰, je艣li chodzi o sprawczo艣膰 klimatyczn膮.聽

Oszcz臋dza膰 mo偶na te偶 na energii...

Odnawialne, alternatywne 藕r贸d艂a energii to temat, kt贸ry jest poruszamy od lat zar贸wno na poziomie indywidualnym, jak i pa艅stwowym oraz ponadpa艅stwowym. Natomiast teraz nadesz艂a pierwsza zima, podczas kt贸rej aktywnie wpisujemy si臋 w zmian臋 paradygmatu i poszukujemy rozwi膮za艅 pozwalaj膮cych oszcz臋dza膰 energi臋 w gospodarstwach domowych. Przyk艂adem jest przykr臋canie kaloryfer贸w i zaopatrywanie si臋 w we艂nian膮 odzie偶 we艂na jest obecnie bardzo na topie. Coraz powszechniej hartujemy ducha, ale i cia艂o, przyjmuj膮c przekonanie, 偶e nie musimy biega膰 w kr贸tkim r臋kawku po domu, mo偶emy si臋 ubra膰 cieplej. Na to nak艂adaj膮 si臋 megatrendy zwi膮zane z przesterowaniem energetyki, z transformacj膮 klimatyczn膮.聽

Czy tego typu zachowania maj膮 szans臋 si臋 utrwali膰 i pozosta膰 z nami, gdy sytuacja ekonomiczna ustabilizuje si臋 i znikn膮 determinanty finansowe?

My艣l臋 偶e tak. Sytuacja ekonomiczna mo偶e by膰 katalizatorem przyspieszaj膮cym zmiany, tak jak pandemia przyspieszy艂a digitalizacj臋 wielu obszar贸w oraz stale wzmocni艂a trend pracy zdalnej, o kt贸rym wiedzieli艣my od lat, ale kt贸ry nabra艂 rozp臋du dopiero teraz. Czynniki ekonomiczne mog膮 stymulowa膰 zmian臋 naszego my艣lenia o konsumpcji, trwale ucz膮c nas podejmowania bardziej 艣wiadomych decyzji. Je艣li wejdzie nam to w nawyk, by膰 mo偶e ch臋tnie przy tym pozostaniemy. Jest te偶 kwestia spo艂ecznej narracji, kt贸ra te偶 si臋 zmienia. Niegdy艣 odzie偶 z drugiej r臋ki by艂a elementem...聽

...obciachowym.

Dok艂adnie, obciachowym. Dzi艣 staje si臋 produktem mocno osadzonym w trendach. Modnie jest powiedzie膰, 偶e wi臋kszo艣膰 rzeczy w naszej szafie pochodzi z drugiego obiegu. To daje nadziej臋 na to, 偶e zostaniemy ju偶 przy dobrych nawykach.聽

W ostatnich latach respondenci pytani w badaniach konsumenckich deklarowali, 偶e s膮 w stanie p艂aci膰 wi臋cej za produkty wytworzone w spos贸b zr贸wnowa偶ony, etyczny, ekologiczny. Szczeg贸lnie w czasie pandemii szybko ros艂y rynki produkt贸w naturalnych, zwykle dro偶szych. Czy ten trend si臋 utrzyma, gdy w portfelach b臋dzie mniej pieni臋dzy?

Kluczowym faktorem b臋dzie poszukiwanie jako艣ci. R贸wnie偶 ze wzgl臋d贸w ekonomicznych. Zdajemy sobie spraw臋, 偶e wysokojako艣ciowe przedmioty, 偶ywno艣膰, kosmetyki s膮 lepsze dla naszego dobrostanu. Solidniejsze ubrania starczaj膮 na d艂u偶ej, nie trzeba ich wyrzuca膰 po jednym praniu, tak jak cz臋sto dzieje si臋 z produktami z rynku fast fashion. Je艣li za艣 chodzi o 偶ywno艣膰 i kosmetyki, pandemia przynios艂a tak偶e to, 偶e ch臋tniej inwestujemy w zdrowie, widzimy d艂ugoterminowe skutki wykorzystania dobrych jako艣ciowo produkt贸w. Je艣li wi臋c b臋dziemy mie膰 coraz mniej pieni臋dzy, tym bardziej b臋dziemy ogl膮da膰 ka偶d膮 z艂ot贸wk臋 i zastanawia膰 si臋, w co j膮 鈥瀦ainwestowa膰鈥, uwzgl臋dniaj膮c relacj臋 jako艣ci do ceny. Wielu z nas b臋dzie wola艂o kupi膰 rzecz dro偶sz膮, ale bardziej warto艣ciow膮, lepiej i d艂u偶ej s艂u偶膮c膮. Oczywi艣cie, pozostanie te偶 cz臋艣膰 klient贸w, kt贸rzy b臋d膮 jedynie walczy膰 o to, by prze偶y膰 od pierwszego do pierwszego. W tych przypadkach b臋dzie musia艂o si臋 na艂o偶y膰 wiele czynnik贸w, kt贸re pozwol膮 takie osoby wspiera膰 w decyzjach bardziej 艣wiadomych. Mog膮 to by膰 regulacje prawne, ale te偶 dzia艂ania w duchu better business, dzi臋ki kt贸rym rynek generalnie zacznie dostarcza膰 produkty bardziej zr贸wnowa偶one.聽

Innymi s艂owy, prawdziwa mo偶e si臋 okaza膰 inna ze starych, sprawdzonych zasad: biednego nie sta膰 na tanie rzeczy...

Tak. To has艂o do nas powraca i stanowi zach臋t臋 do zmiany nawyk贸w. Ale nale偶y pami臋ta膰, 偶e b臋dziemy przyzwyczajenia zmienia膰 g艂贸wnie pod wp艂ywem tego, co b臋dzie nam proponowane. Dlatego wa偶na jest rola regulacji oraz odpowiedzialno艣膰 du偶ych firm, kt贸re coraz cz臋艣ciej b臋d膮 zmienia膰 kierunek swojego dzia艂ania. Cho膰by ze wzgl臋du na rosn膮cy obowi膮zek raportowania pozafinansowego, gdzie faktor klimatyczny jest bardzo istotny.

Monika Borycka 鈥 obserwatorka trend贸w i badaczka innowacji technologicznych, opiekunka merytoryczna studi贸w Trendwatching & Futures Studies na AGH