Z艂ota obr膮czka wa偶y przeci臋tnie zaledwie 10 gram贸w. Wedle szacunk贸w przytaczanych przez Mennic臋 Polsk膮, produkcja kruszcu niezb臋dnego do jej wytworzenia mo偶e jednak generowa膰 nawet 20 ton toksycznych odpad贸w kopalnianych, z kt贸rych du偶a cz臋艣膰 trafi p贸藕niej do rzek, m贸rz i ocean贸w. Nie musi tak by膰, ale mo偶e, je艣li wydobyciem z艂ota zajmuj膮 si臋 nielegalne kopalnie i przedsi臋biorstwa nieprzyk艂adaj膮ce wagi do zasad fair trade.

Co z艂ote, to nie zielone

Skutki prymitywnych, nieodpowiedzialnych, a cz臋sto te偶 bezprawnych metod pozyskiwania tego metalu s膮 dalekosi臋偶ne i widoczne na wielu p艂aszczyznach. Najbardziej dora藕ny i namacalny efekt stanowi ska偶enie wody pitnej, gleby i ro艣linno艣ci produktami ubocznymi z rafinacji ropy naftowej, a tak偶e arsenem, o艂owiem, rt臋ci膮 czy cyjankiem, a wi臋c wszystkim tym, co jest u偶ywane w procesie produkcji z艂ota.

Dobrym przyk艂adem jest Park Narodowy Lorentz w Indonezji, b臋d膮cy najwi臋kszym obszarem chronionym w ca艂ej Azji Po艂udniowo-Wschodniej. Wydobycie z艂ota i miedzi w pobli偶u jego granic doprowadzi艂o do powa偶nego zanieczyszczenia Morza Arafura i rzeki Ajikwa.

R贸wnie niszczycielski wp艂yw ma eksploracja i eksploatacja bogatych z艂贸偶 rozlokowanych w dziewiczych lasach Amazonii. Mennica Polska podaje, 偶e tylko w tym rejonie mo偶e dzia艂a膰 2300 nielegalnych kopal艅. Efekty ich aktywno艣ci cz臋sto s膮 dramatyczne. Jak donosi czasopismo 鈥濶ature Communications, dzia艂alno艣膰 g贸rnicza i pseudog贸rnicza w peruwia艅skiej cz臋艣ci Amazonii doprowadzi艂a do ska偶enia drzewostanu rt臋ci膮 na poziomie por贸wnywalnym z terenami przemys艂owymi, a obecno艣膰 tego pierwiastka w organizmach bytuj膮cych tam ptak贸w jest podwy偶szona 12-krotnie.

Podobnie jest w wielu innych miejscach tej cz臋艣ci Ameryki Po艂udniowej, czego nast臋pstwem jest daleko posuni臋ta degradacja las贸w Amazonii, to za艣 stanowi zagro偶enie nie tylko dla bior贸偶norodno艣ci, ale te偶 klimatu. Obszar ten nieprzypadkowo jest przecie偶 nazywany Zielonymi P艂ucami Ziemi odpowiada za produkcj臋 ogromnych ilo艣ci tlenu w procesach fotosyntezy.

艢mierciono艣na moc z艂ota

Z艂oto od zawsze wyzwala艂o w ludziach pierwotne instynkty, budz膮c 偶膮dz臋, kt贸r膮 trudno jest por贸wna膰 z czymkolwiek innym. Tak by艂o w czasie podboju Ameryki 艢rodkowej i Po艂udniowej przez hiszpa艅skich zdobywc贸w w XVI stuleciu, nie inaczej wygl膮da艂a XIX-wieczna gor膮czka z艂ota w USA, Australii, Afryce. Poszukiwania i wydobycie cennego kruszcu stanowi艂y swoisty motor dziej贸w, jednak tylko nielicznym da艂o to bogactwo, pozosta艂ym za艣 przynios艂o moc rozczarowa艅, bezwzgl臋dne wykorzystanie, a nierzadko zag艂ad臋.

W ci膮gu kolejnych dziesi臋cioleci procesy pozyskiwania z艂ota ulega艂y profesjonalizacji i umasowieniu, ale nie zawsze oznacza艂o to popraw臋 warunk贸w pracy czy bytu lokalnych spo艂eczno艣ci, o wp艂ywie na 艣rodowisko nie wspominaj膮c. W XXI wieku wci膮偶 s膮 na 艣wiecie miejsca, gdzie wydobycie tego metalu wi膮偶e si臋 z nieetyczn膮, a nawet przest臋pcz膮 eksploatacj膮 ludzi oraz zasob贸w naturalnych. Szczeg贸lnie du偶o w tym kontek艣cie m贸wi si臋 ostatnio o Ameryce Po艂udniowej, w tym Wenezueli, Brazylii czy Peru.

Zajmuj膮ca si臋 obron膮 praw cz艂owieka organizacja Human Rights Watch alarmuje w kwestii okrutnych praktyk, kt贸rych ofiar膮 pada ludno艣膰 wenezuelskiego stanu Bolivar. Z relacji 艣wiadk贸w, do kt贸rych dotar艂a HRW wynika, 偶e wydobycie z艂ota podlega tu kontroli miejscowych syndykat贸w oraz kolumbijskich grup zbrojnych, kt贸re nie cofaj膮 si臋 nie tylko przed wyzyskiem, ale te偶 przed brutaln膮 przemoc膮, z 膰wiartowaniem cia艂 ofiar pi艂ami 艂a艅cuchowymi i maczetami w艂膮cznie. Obro艅cy praw cz艂owieka sugeruj膮, 偶e dzieje si臋 tak za milcz膮cym przyzwoleniem rz膮du Wenezueli, kt贸ry ma upatrywa膰 w zyskach ze z艂ota szansy na 艂atanie dziur w pa艅stwowej kasie, powsta艂ych w zwi膮zku z na艂o偶onymi na kraj sankcjami gospodarczymi. W Europie problem ten wybrzmia艂 g艂o艣nym echem w trakcie Forum Gospodarczego w Davos w 2020 roku. Maj膮c szans臋 zabra膰 g艂os przed mi臋dzynarodowym audytorium, lider wenezuelskiej opozycji podni贸s艂 kwesti臋 odpowiedzialno艣ci... Szwajcarii. Publicznie pojawi艂y si臋 w贸wczas sugestie, jakoby kraj ten nabywa艂 nieetycznie wydobywane w Ameryce z艂oto. Tutaj tak偶e mia艂yby by膰 lokowane aktywa zwi膮zane z handlem wenezuelskim kruszcem...

Z艂oto z odzysku dla lepszego klimatu

Ostatnie lata przynosz膮 intensywny rozkwit idei zr贸wnowa偶onego rozwoju, etycznej i proekologicznej produkcji, uczciwego handlu. Trendy te nie omijaj膮 bran偶y zwi膮zanej z wydobyciem, obr贸bk膮 i sprzeda偶膮 metali szlachetnych, a tak偶e innych drogocennych bogactw naturalnych, takich jak diamenty. Jest to zauwa偶alne w r贸偶nych obszarach dzia艂alno艣ci. Przyk艂adowo, jubilerski gigant Tiffany & Co deklaruje uzyskanie ca艂kowitej klimatycznej neutralno艣ci i to ju偶 w 2040, a nie 2050 roku, jak planowano wcze艣niej. Firma chce zredukowa膰 do zera emisj臋 gaz贸w cieplarnianych mi臋dzy innymi przez gruntown膮 zmian臋 藕r贸de艂 kruszcu wykorzystywanego do produkcji bi偶uterii. 100 procent z艂ota, a tak偶e platyny i srebra, ma by膰 pozyskiwane z recyklingu starych kosztowno艣ci. Do tego planowane jest ca艂kowite przestawienie si臋 na energi臋 elektryczn膮 z odnawialnych 藕r贸de艂 energii.

Z kolei czeski koncern chemiczny Draslovka planuje wdro偶y膰 opracowan膮 przez australijskich naukowc贸w rewolucyjn膮 metod臋 ekstrakcji z艂ota ze z艂贸偶, bazuj膮c膮 na neutralnych dla 艣rodowiska zwi膮zkach, takich jak glicyna, zamiast powszechnie stosowanego i wysoko toksycznego cyjanku.

Na kwesti臋 etycznego wydobycia z艂ota zwraca te偶 uwag臋 Mennica Polska, kt贸rej specjali艣ci podkre艣laj膮, 偶e posiadane przez ni膮 sztabki s膮 w ca艂o艣ci wytwarzane ze z艂ota pozyskiwanego przez polski koncern KGHM, a wi臋c przez profesjonalnych i dobrze op艂acanych g贸rnik贸w. Rodzime z艂oto nie ma zatem nic wsp贸lnego z kruszcem wydobywanym przez 鈥瀙oszukiwaczy鈥 i ich nadzorc贸w w takich miejscach jak Amazonia. Polska nie finansuje te偶 dzia艂a艅 wojennych nie kupuje tego metalu od kraj贸w obj臋tych sankcjami, w tym Rosji. Jako ciekawostk臋 mo偶na doda膰, 偶e nad Wis艂膮 nie ma kopal艅 z艂ota jako takich. Ca艂a dost臋pna pula pozyskiwana jest przez KGHM niejako 鈥瀙rzy okazji鈥, stanowi膮c produkt uboczny wydobycia miedzi i srebra. Ekstrakcja z艂ota nie powoduje wi臋c dodatkowych obci膮偶e艅 dla 艣rodowiska.

Piotr Brz贸zka