Musimy z szacunkiem patrze─ç na polsk─ů szko┼é─Ö, na nauczycieli, docenia─ç ich prac─Ö i zaanga┼╝owanie. Edukacja jest jednym z najwa┼╝niejszych element├│w naszego ┼╝ycia. Nie powinni┼Ťmy jedynie uczy─ç dzieci i m┼éodzie┼╝y, musimy przygotowa─ç ich do samodzielnego my┼Ťlenia, uczenia si─Ö, aby budowali kreatywnie nowoczesny ┼Ťwiat ÔÇô m├│wi Jakub Tylman, nieprzeci─Ötny pedagog i tw├│rca nowoczesnych projekt├│w edukacyjnych, autor ksi─ů┼╝ek dla dzieci, inicjator og├│lnopolskiej kampanii spo┼éecznej ÔÇ×Szko┼éy bez zada┼ä domowych".┬á

Za Tob─ů niezwykle intensywny czas ÔÇô zosta┼ée┼Ť zwyci─Özc─ů Radiowej Czw├│rki NIEPRZECI─śTNI 2022, laureatem nagrody im. I. Sendlerowej ÔÇ×Za naprawianie ┼ŤwiataÔÇŁ, laureatem nagrody ÔÇ×G┼éosu Wielkopolskiego" w plebiscycie ÔÇ×Nauczyciel na MedalÔÇŁ, zwyci─Özca plebiscytu ÔÇ×Osobowo┼Ť─ç Roku 2019" w wojew├│dztwie wielkopolskim oraz by┼ée┼Ť nominowany do Nagrody im. Janusza Korczaka. Jeste┼Ť zaskoczony takim nagromadzeniem wyr├│┼╝nie┼ä?

Tak, miniony rok by┼é dla mnie niezwykle intensywny, ale te┼╝ bardzo mi┼éy i zaskakuj─ůcy. Nagle zosta┼éy docenione dzia┼éania, kt├│re prowadz─Ö ju┼╝ od 10 lat. Konsekwentnie przez ten czas zabiegam o to, by szko┼éa kojarzy┼éa si─Ö z przyjemnym miejscem, do kt├│rego chce si─Ö chodzi─ç. Kiedy zaczyna┼éem, s┼éysza┼éem g┼éosy, ┼╝e publiczna szko┼éa nie jest gotowa na takie zmiany. Ja jednak ca┼éy czas powtarzam i udowadniam, ┼╝e szko┼éa mo┼╝e i musi by─ç przyjacielem dziecka. Tak jak ch─Ötnie wraca ono do domu, tak powinno ch─Ötnie chodzi─ç do szko┼éy. Ca┼éy czas staram si─Ö, ┼╝eby w szkole spotyka┼éy uczni├│w i uczennice wspania┼ée przygody, aby w ko┼äcu nauczyciele zacz─Öli traktowa─ç dzieci i m┼éodzie┼╝ jak r├│wnych sobie partner├│w. ┼╗ycie mnie nauczy┼éo, ┼╝e bardzo wiele mo┼╝na nauczy─ç si─Ö od dzieci, du┼╝o wi─Öcej uczymy si─Ö od nich, ni┼╝ na kursach.┬á

Czego nauczy┼ée┼Ť si─Ö od swoich uczni├│w? Jak─ů najcenniejsz─ů lekcj─Ö odebra┼ée┼Ť w kontakcie z nimi?

Nauczy┼éem si─Ö, ┼╝eby nigdy nie m├│wi─ç ÔÇ×nieÔÇŁ, nigdy si─Ö nie poddawa─ç, ┼╝e wszystko da si─Ö zrobi─ç, je┼Ťli tylko b─Ödziemy bardzo chcieli. Moi uczniowie s─ů przyk┼éadem na to, ┼╝e jestem dzi┼Ť or─Ödownikiem stwierdzenia ÔÇ×niemo┼╝liwe nie istniejeÔÇŁ. Pokonali┼Ťmy wszystkie z mo┼╝liwych przeszk├│d, aby zrealizowa─ç to, co sobie zaplanowali┼Ťmy. Trzeba doda─ç, ┼╝e nie by┼éo to proste, bo bariery pojawia┼éy si─Ö ju┼╝ na pocz─ůtku mojej pracy. Kiedy pracowa┼éem w przedszkolu, zaplanowa┼éem, ┼╝e b─Öd─Ö z czteroletnimi dzie─çmi robi┼é tort. Us┼éysza┼éem wtedy: ÔÇ×Jak to jest mo┼╝liwe, ty mo┼╝esz jedynie z nimi zje┼Ť─ç tortÔÇŁ. Upar┼éem si─Ö jednak i t┼éumaczy┼éem wszystkim dooko┼éa, ┼╝e zamiast ┬áopowiada─ç o tym, jak piec ciasta, to wol─Ö to zrobi─ç z dzie─çmi. I uda┼éo mi si─Ö. Tam zacz─ů┼éem odmienia─ç ┼Ťwiat przedszkolny, nagrywa─ç z dzie─çmi p┼éyty, pisa─ç z nimi ksi─ů┼╝ki, robi─ç audiobooki. Wtedy przekona┼éem si─Ö, ┼╝e to nauczanie przez do┼Ťwiadczenie jest kluczowym elementem edukacji. To, co poka┼╝emy uczniowi, b─Ödzie w stanie lepiej zapami─Öta─ç i potem wprowadzi─ç w ┼╝ycie. Tymczasem to, o czym opowiadamy cz─Östo ulatuje, zw┼éaszcza we wsp├│┼éczesnym, pe┼énym wielu bod┼║c├│w ┼Ťwiecie. Dlatego jestem or─Ödownikiem tego, ┼╝eby lekcje zamienia─ç w praktyczne dzia┼éania i uczy─ç prawdziwego ┼╝ycia. I powiem nieskromnie, ┼╝e to mi si─Ö udaje. Spotykam si─Ö z ogromn─ů ┼╝yczliwo┼Ťci─ů i otwarto┼Ťci─ů, uczniowie nie chc─ů ju┼╝ ┼╝y─ç w utartych schematach ÔÇô uczestniczy─ç w sztampowej edukacji: lekcjach, zadaniach domowych, przepisywaniu podr─Öcznika. Nie chc─ů szko┼éy, jak─ů pami─Ötamy z dzieci┼ästwa.┬á

Walczysz z tym systemem w ich imieniu ÔÇô od lat propagujesz mi─Ödzy innymi zniesienie zada┼ä domowych. To by┼éy te┼╝ Twoje szkolne traumy?

Pami─Ötam, jak zadania domowe rujnowa┼éy moje ┼╝ycie, kiedy by┼éem uczniem. Chcia┼éem rozwija─ç swoje pasje, a nie mia┼éem na to czasu. Przychodzi┼éem do domu i rodzice m├│wili ÔÇô ÔÇ×nigdzie nie p├│jdziesz, najpierw zr├│b zadanie domoweÔÇŁ. Dzi┼Ť uczniowie maj─ů do zrobienia jeszcze wi─Öcej prac domowych. Od czterech lat pracuj─Ö nad tym tematem i wiem, jaka to jest kula u nogi nie tylko uczni├│w, ale ca┼éych polskich rodzin. Ta frustracja, kt├│ra wi─ů┼╝e si─Ö z zadaniami przek┼éada si─Ö na nerwowe sytuacje w rodzinach. Kiedy dziecko nie chce prac robi─ç, rodzice go do tego zmuszaj─ů, rodz─ů si─Ö niepotrzebne negatywne emocje. Tymczasem wiele bada┼ä pokazuje, ┼╝e nie b─Ödziemy mieli ÔÇ×g┼éupszychÔÇŁ dzieci, je┼Ťli nie b─Ödziemy im tych prac zadawa─ç do domu. Ten system trzeba przemodelowa─ç, mo┼╝na zrezygnowa─ç z zadawania codziennych prac, zadawa─ç prace z d┼éugim terminem realizacji. W naszej szkole ucze┼ä ma trzy tygodnie na wykonanie pewnych zada┼ä. Mo┼╝e sam zdecydowa─ç, czy ocena, kt├│r─ů otrzyma b─Ödzie wpisana do dziennika, czy nie. Je┼Ťli zrezygnujemy z tych zada┼ä domowych w tradycyjnym rozumieniu, to zmienimy polsk─ů szko┼é─Ö nie do poznania, zmienimy nastroje, kt├│re tam panuj─ů. Uczniowie i uczennice przestan─ů tam chodzi─ç z poczuciem strachu, l─Öku przed jedynkami za brak zadania. Proponuj─Ö, ┼╝eby czas po┼Ťwi─Öcany na sprawdzanie prac domowych nauczyciel wykorzysta┼é na wsp├│lne rozwi─ůzanie tych zada┼ä przy tablicy w ca┼éej klasie. Efekt edukacyjny b─Ödzie lepszy ni┼╝ mechaniczne odpisywanie od kolegi czy szukanie rozwi─ůza┼ä w internecie. Na ┼Ťwiecie jest wiele szk├│┼é, kt├│re zrezygnowa┼éy z zada┼ä, na przyk┼éad Finlandia, gdzie do sz├│stej klasy szko┼éy podstawowej nauczyciele w og├│le nie zadaj─ů uczniom prac domowych. Zobaczy┼éem, ┼╝e mo┼╝na inaczej i postanowi┼éem zawalczy─ç o to w naszych szko┼éach. Zaprosi┼éem do wsp├│┼épracy wielu artyst├│w, kt├│rzy opowiadali o swoich prze┼╝yciach szkolnych i stali si─Ö ambasadorami tej sprawy. U┼Ťwiadamiali, ┼╝e prace domowe nie s┼éu┼╝─ů podniesieniu efektywno┼Ťci edukacji, a tylko zabieraj─ů przestrze┼ä na to, ┼╝eby dziecko mog┼éo realizowa─ç swoje pasje i spe┼énia─ç marzenia, mie─ç czas tylko dla siebie, p├│j┼Ť─ç do dziadk├│w, odpocz─ů─ç, nawet mie─ç czas na nicnierobienie. Ka┼╝dy ma prawo do poczucia dobrostanu.┬á

Jaki jest efekt tej czteroletniej kampanii?

To jest fenomen, coraz wi─Öcej szk├│┼é rezygnuje z prac domowych w takim starym postrzeganiu. By┼éem go┼Ťciem webinaru o pracach domowych, na kt├│rym organizatorzy przewidzieli 300 miejsc. Kiedy jednak zalogowa┼éem si─Ö jako prowadz─ůcy, ch─Ötnych by┼éo tak wielu, ┼╝e trzeba by┼éo podwoi─ç liczb─Ö dost─Öpnych miejsc. To mnie bardzo zbudowa┼éo. Mam poczucie, ┼╝e mo┼╝emy to zrobi─ç oddolnie, ┼╝e nie musimy czeka─ç na sygna┼éy z g├│ry. Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e coraz wi─Öcej mamy cudownych nauczycieli, kt├│rzy to rozumiej─ů. To oni trzymaj─ů te magiczne r├│┼╝d┼╝ki i w swoich ma┼éych spo┼éeczno┼Ťciach odmieniaj─ů oblicze polskiej szko┼éy. Chcia┼ébym, ┼╝eby tych czarodziei by┼éo jeszcze wi─Öcej, ale wiem, ┼╝e mamy do wykonania ┬áogromn─ů prac─Ö i nie da si─Ö od razu zmieni─ç wszystkiego.┬á

Jak to wygl─ůda w Twojej szkole?

Zrezygnowali┼Ťmy z zadawania codziennych prac domowych, s─ů za to prace d┼éugoterminowe. Zgodnie ze statutem szko┼éy, uczniowie maj─ů trzy tygodnie na ich wykonanie. Je┼Ťli nie zrobi─ů ich w tym czasie, s─ů ÔÇ×karaniÔÇŁ, ale maj─ů szans─Ö na popraw─Ö i ocena zostaje im zmieniona. Oczywi┼Ťcie nadal obowi─ůzuj─ů u nas lektury, nauka na sprawdziany, zdarzaj─ů si─Ö drobne prace z dnia na dzie┼ä ÔÇô trzeba co┼Ť przynie┼Ť─ç, wydrukowa─ç. Ka┼╝dy nauczyciel proponuje codziennie uczniom zadania dla ch─Ötnych. Je┼Ťli kto┼Ť chce dosta─ç dodatkow─ů dobr─ů ocen─ů, a ma czas, to mo┼╝e go w ten spos├│b wykorzysta─ç. Ucze┼ä ma do tego pe┼éne prawo, ale sam o tym decyduje, to nie jest przymus. Po wprowadzeniu zmian znalaz┼é si─Ö czas na to, ┼╝eby nadgoni─ç zaleg┼éo┼Ťci w nauce, poprawi─ç oceny, znalaz┼é si─Ö czas na realizacj─Ö zainteresowa┼ä, wyje┼╝d┼╝anie na zaj─Öcia artystyczne, zaj─Öcia na basenie, sportowe. Wcze┼Ťniej s┼éyszeli┼Ťmy od uczni├│w: ÔÇ×nie przyjd─Ö, bo nie mam czasuÔÇŁ. Czujemy, ┼╝e ta zmiana pozwala dobrze spo┼╝ytkowa─ç dodatkowy czas, ┼╝e to nie jest czas zmarnowany.┬á

Co jeszcze chcia┼éby┼Ť zmieni─ç w polskiej szkole?

Musimy zacz─ů─ç od systemu oceniania. Oceny s─ů warte tyle, ile pieni─ůdze w grze Monopoly. Gdy gramy, ekscytujemy si─Ö ka┼╝d─ů wygran─ů, chcemy mie─ç jak najwi─Öcej pieni─Ödzy, bo mo┼╝emy dzi─Öki temu inwestowa─ç. Kiedy gr─Ö od┼éo┼╝ymy na p├│┼ék─Ö, to ich warto┼Ť─ç nie ma ju┼╝ znaczenia. Tak samo jest z ocenami ÔÇô one s─ů wa┼╝ne w chwili, kiedy je zdobywamy, a potem liczy si─Ö to, co umiemy, jakimi jeste┼Ťmy lud┼║mi. Dlatego oceny nigdy nie b─Öd─ů warto┼Ťciowa─ç cz┼éowieka. Kiedy co roku pojawia si─Ö festiwal czerwonych pask├│w, robi mi si─Ö przykro, gdy my┼Ťl─Ö o rodzicach dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Dla nich szczytem jest to, ┼╝e ucze┼ä sko┼äczy┼é szko┼é─Ö, wykona┼é gigantyczn─ů prac─Ö, by dosta─ç ocen─Ö dopuszczaj─ůc─ů na przyk┼éad z matematyki. Dlatego jestem zwolennikiem modelu oceniania kszta┼étuj─ůcego, kt├│ry pokazuje, co umiesz, a czego jeszcze nie. Nie podpisuj─Ö si─Ö pod ┼Ťwiatem szk├│┼é, kt├│rym rz─ůdz─ů rankingi.

Ten system wymaga wielu zmian ÔÇô musimy z szacunkiem zacz─ů─ç patrze─ç na polsk─ů szko┼é─Ö, na nauczycieli, docenia─ç ich prac─Ö i zaanga┼╝owanie. Edukacja jest jednym z najwa┼╝niejszych element├│w naszego ┼╝ycia. Nie powinni┼Ťmy jedynie uczy─ç dzieci i m┼éodzie┼╝, a dawa─ç im mo┼╝liwo┼Ť─ç bycia w procesie nauki, musimy przygotowa─ç ich do samodzielnego uczenia si─Ö, aby budowali kreatywnie nowoczesny ┼Ťwiat.┬á

Jakie jest Twoje najwi─Öksze zawodowe marzenie?

Obudzi─ç si─Ö w kolorowej szkole, gdzie nie b─Ödzie miejsca na pruski model edukacyjny, tam gdzie ucze┼ä b─Ödzie przyjacielem nauczyciela, przyjacielem szko┼éy, nauczyciele i uczniowie b─Öd─ů mieli zaufanie do siebie, gdzie b─Öd─ů na r├│wni traktowani. Tak jak w Finlandii, gdzie nauczyciele wsp├│lnie z uczniami jedz─ů na przerwach posi┼éki. Gdy to si─Ö uda, polska szko┼éa nie b─Ödzie potrzebowa┼éa takiej kontroli jak teraz, re┼╝imu, pozb─Ödziemy si─Ö stresu. Jestem optymist─ů, dla mnie niemo┼╝liwe nie istnieje i pokazuj─Ö to na co dzie┼ä. Jak si─Ö chce, to wszystko da si─Ö zrobi─ç. Oczywi┼Ťcie pod warunkiem, ┼╝e┬á spotkamy cudownych ludzi na swojej drodze, bo tylko ludzie mog─ů by─ç najwi─Öksz─ů przeszkod─ů w naszym ┼╝yciu. Jak tak b─Ödziemy wszyscy my┼Ťle─ç, to ┼Ťwiat b─Ödzie pi─Ökny.